blog

Blog – Grondgebonden woningbouw…. Hoe lang nog?

Architectuur

Door Joost van den Hoek – Als Hollandse stedenbouwer woonachtig in Shanghai en werkzaam in China heb ik als zomervakantie twee weken in Nederland doorgebracht. Een week in het Dommeldal en een week aan de Hondsbosche zeewering, afgewisseld met uitstapjes naar Rotterdam en Amsterdam. Wat is Nederland toch prachtig mooi geordend en zorgvuldig ingericht! Alles wat ik vanzelfsprekend vond toen ik nog in Nederland woonde, zie ik na vele jaren en tientallen projecten in alle uithoeken van China in retrospectief als exceptioneel.

Blog – Grondgebonden woningbouw…. Hoe lang nog?

Exceptioneel

Vanuit Chinees perspectief is de ruimtelijke ordening van Nederlandse dorpen en steden zeer zeker exceptioneel. Niet alleen vanwege het comfort, de schoonheid en de historische continuïteit, maar ook omdat de Nederlandse manier van bouwen in de Chinese context niet reproduceerbaar is.

Het mensrijke en snel ontwikkelende China kent zeer strenge eisen ten aanzien van mobiliteit en ruimtegebruik. Het Nederlandse model van lekker grondgebonden wonen in relatief lage dichtheden met een hoge autoafhankelijkheid zou in China als nieuwbouwproject nooit tot een bouwvergunning kunnen komen.

Duurzaamheid aan de oppervlakte

Nederland is voor Chinezen in een aantal opzichten een inspirerende proeftuin op het gebied van duurzaamheidsstrategieën zoals de integrale aanpak, watermanagement, klimaatbestendigheid, de circulaire economie, nul op de meter woningen, groene subsidies en dan ook nog in afwachting van een kabinet dat wellicht nog meer gaat inzetten op duurzaamheid.

Toch zou je vanuit Chinees perspectief tegelijk kunnen opperen dat de Hollandse duurzaamheidsstrategieën verfijningen zijn aan de buitenkant van een ruimtelijk model dat door zijn gespreide opzet, naast kwaliteiten ook een aantal belangrijke nadelen heeft.

Emissie en consumptie

Volgens de Wereldbank is de CO2 uitstoot per hoofd van de bevolking in Nederland twee keer hoger dan van een gemiddelde Chinees en de energieconsumptie per capita drie keer hoger. In Nederland bestaat CO2 emissie volgens het CBS voor 20 procent uit individuele energie consumptie en voor 40 procent uit het verplaatsen van mensen en spullen.

Twee derde van de Hollandse CO2 emissie komt (in)direct voort uit de wijze waarop Nederland ruimtelijk geordend is. Grondgebonden woningen met tuinen gebruiken relatief veel energie voor verwarming en verlichting. De lage dichtheidsplanning van de woningbouw in overwegend kleine stadjes en dorpjes resulteert in veel autoverplaatsingen om bij het werk en de voorzieningen te geraken en ondermijnt het collectieve vervoer.

Modal split

Het concept van de gebundelde deconcentratie uit de naoorlogse periode waardoor de verstedelijkingskernen egaal over het land werden uitgesmeerd heeft de autoafhankelijkheid en het industrieel transport en de daarmee gepaarde emissies in aanvulling op de lage dichtheids-verstedelijking verder doen toenemen.

Zou je de veelgehoorde opvatting dat je Nederland moet zien als een stedelijke regio serieus nemen dan stemt een vergelijking van de modal split van Nederland met bijvoorbeeld de stedelijke regio Shanghai niet vrolijk, ondanks de populariteit van de fiets in Nederland. Relatief beperkt autogebruik in regio Shanghai is niet een gevolg van laag autobezit door armoede, maar een consequentie van milieubeleid waar de nummerplaat duurder is dan de auto. In de grotere Chinese steden bedragen de kosten voor een nummerplaat meer dan 20.000 euro.

Chinese regelgeving

In China is vanuit de nationale overheid de bruto FAR (floor area index) of FSI (floor space index) een belangrijk controle-instrument voor duurzaam ruimtegebruik en inperking van de CO2 uitstoot door autoverkeer. Een FAR lager dan 1.0 is voorbehouden aan recreatiegebieden, parken en ruraal gebied.

Gebiedsontwikkelingen met een FAR lager dan 1.0 zijn niet toegestaan en kunnen alleen middels een ontheffing uit Beijing gerealiseerd worden, wat eigenlijk nooit voorkomt. De dichtheid van gebiedsontwikkelingen in suburbia en voorsteden heeft een minimale FAR van 1.0 tot 2.5  en in centraal stedelijke gebieden ligt de ondergrens van de FAR tussen de 2.5 en de 4.0. Hoog stedelijke ontwikkelingen en kerngebieden hebben een FAR hoger dan 4.0.

Kwaliteit van leven

De Nederlandse kwaliteit van leven waar alle sociale klassen met auto’s op en neer rijden tussen huizen met tuinen in wijken met veel openbaar groen bestaat in China niet. De Nederlandse naoorlogse woonwijken, de Vinex gebieden en de groeikernen die allen een FAR hebben lager dan 1.0 zouden als nieuwe gebiedsontwikkeling in China nooit van de grond komen.

Grondgebonden woningen komen in China alleen voor als onderdeel van een gebiedsontwikkeling waar lage dichtheid van grondgebonden wonen wordt gecompenseerd middels geclusterde hoogbouw. Helaas kijk je dan vanuit je villa altijd op een toren. Je zou kunnen zeggen dat waar in Nederland de woningbouw overwegend gedicteerd wordt door wat de project ontwikkelaars op lokaal niveau graag willen bouwen, in China de nationale overheid aangeeft wat op lokaalniveau de bewegingsruimte is voor de markt op basis van wat goed is voor het land op de lange termijn.

Parijs

Volgens het veel besproken klimaatakkoord van Parijs mag een gemiddelde Nederlander in 2040 nog steeds twee keer meer CO2 de lucht inspuiten dan een gemiddelde Chinees. Op zich begrijpelijk omdat je in een democratische rechtstaat niet van de ene op de andere dag je ruimtelijke ordening kan omgooien. Aan de andere kant ook wel gek dat eerst milieuvervuilende productie naar China is verplaatst om vervolgens ook nog af te spreken dat de gemiddelde Chinees maar de helft van de CO2 emissie krijgt van de gemiddelde Nederlander.

Een cynicus zou denken aan de beroemde spreuk “all animals are equal but some animals are more equal then others”. Door een aantal Aziatische landen is tijdens het opstellen van Parijs gesuggereerd dat de ongelijke verdeling van emissierechten een vorm van 21ste eeuws imperialisme betreft. Die ongelijkheid zal dan ook niet eindeloos voortduren.

Toekomst scenario

Wellicht is het relevant voor Nederlandse beleidsmakers of de rijksbouwmeester om als toekomst scenario eens te verkennen hoe Nederland (of Europa) er uit gaat zien als de per capita emissie mondiaal gelijk geschakeld gaat worden. Ik denk dat ik het wel weet, maar ik denk ook dat de meeste Nederlanders daar voorlopig nog even niet aan willen denken.

Tot slot

Nederland kan je in bovenstaande analyse vervangen door een willekeurig ander Europees land, om over het Amerika van Trump nog maar te zwijgen. Vergelijkingen tussen Nederland en China gaan per definitie mank. Niet alleen wonen er in China 100 keer meer mensen maar ook verkeren beide landen in totaal andere fasen van welvaart en ontwikkeling.

Waar Nederland (of een willekeurig ander Europees land) in hoge mate een land is van voldongen feiten en vaste verworvenheden, is China een land waar door de maatschappelijke reset van bijna 50 jaar geleden nog veel zaken naar inzichten van de 21e eeuw geregeld kunnen worden. Dat krijgt wellicht nog een keer brede waardering of navolging.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels