blog

Blog – Lichte verdichting in Rotterdam verleidelijk perspectief

Architectuur

Door Harm Tilman – Op initiatief van de Rotterdamse architect Marc Ibelings onderzochten zeven ontwerpteams de mogelijkheden tot lichte verdichting van de Rotterdamse binnenstad. Is het mogelijk de binnenstad verder te verdichten en het programma toe te voegen, zonder de wederopbouw te ontkennen en te vallen in de gangbare praktijk van sloop en nieuwbouw?

Blog – Lichte verdichting in Rotterdam verleidelijk perspectief
Lichte verdichting in Rotterdam. Beeld: BureauVanEig/Ziegler|Branderhorst/IMd

Het pas geopende Warenhuis Ter Meulen in Rotterdam (ontwerp Van den Broek en Bakema, 1948)

Warenhuis Ter Meulen was in het naoorlogse Rotterdam een begrip. De iedere dinsdag en donderdag in de krant ‘Het Zuiden’ gepubliceerde koopjes trokken drommen huisvrouwen naar het warenhuis dat in 1948 aan het Binnenwegplein was gebouwd naar een ontwerp van Broek & Bakema. Tussen de koopjes door aten de mensen kroketten op het dakterras. Nog steeds spreken de Rotterdammers over Ter Meulen, ook al ging het warenhuis zelf 24 jaar geleden failliet.

Licht gebouwd

De Karel Doorman betreft de renovatie van Ter Meulen en de toevoeging van een glazen woongebouw met 114 woningen, ontwerp Marc Ibelings en Aat van Tilburg

Tien jaar geleden ontwierpen de Rotterdamse architecten Marc Ibelings en Aat van Tilburg in nauwe samenwerking met constructeur John Kraus een opbouw in de vorm van een appartementencomplex op Ter Meulen dat zelf werd opgeknapt. Dankzij de constructie van het oorspronkelijke gebouw bleek het mogelijk een licht gebouw van 16 verdiepingen toe te voegen op het dak.

Navolgers van de Karel Doorman?

Gek genoeg leidde dit succes niet tot navolgers ook al had dat zeer voor de hand gelegen. Ter Meulen werd immers niet gesloopt maar gerestaureerd en kon aan een volgend, in dit geval vierde leven beginnen. Tegelijkertijd speelde het volume op het dak optimaal in op de gemeentelijke wens naar meer inwoners en levendigheid op straat. Zelfs Feyenoords beste speler sinds tijden betrok er een appartement.

Vraag naar woningen groeit

In de studie ‘Licht Verdicht’zijn drie locaties onderzocht: Lumière, Weenapoint en GGD en Keuringsdienst van Waren

Nu de stad onverminderd populair is en de vraag naar woningen weer sterk begint toe te nemen, is een voor de hand liggende vraag of deze strategie op meer plekken in Rotterdam denkbaar en toe te passen is. Marc Ibelings entameerde de studie ‘Licht verdicht’ bij BNA Onderzoek. Op drie locaties in de binnenstad gingen zeven ontwerpteams aan de slag. Afgelopen donderdag werden de resultaten in het HNI gepresenteerd.

Lichte verdichting van Lumière

Varianten van vooruitgang. Team: diederendirrix, Felixx, PH Urbanism, Aronsohn, Wijnand Galema architectuurhistoricus

Doorkleien op Lumière. Team: BureauVanEig, Ziegler|Branderhorst, IMd

Overlappende patronen. Team: ZZDP Architecten, Buro Sant en Co Landschapsarchitectuur, ABT, Trndmrkr

‘Licht verdicht’ richt op zich op drie locaties in de binnenstad. Voor een blok aan de Lijnbaan waarvan de voormalige legendarische bioscoop Lumière deel uitmaakt, maakten drie teams voorstellen die behendig de potenties van de Lijnbaanblokken uitbuiten.

Lichte verdichting van Weenapoint

Verheven Leven. Team: NOAHH – Network Oriented Architecture, temp.architecture.urbanism, HOSPER landschapsarchitectuur en stedenbouw, Zonneveld ingenieurs, Studio Drift

In the Air. Team: SPONGE architects, BASTA urbanism, Aronsohn

Lichte verdichting van GGD en Keuringsdienst van Waren

Op de locatie van GGD en Keuringsdienst, aan de Schiedamse dijk bij Metrohalte Leuvehaven, voegt het ene team een ‘groundscraper’ toe, terwijl het andere team de transformatie optilt tot een opgave van gebiedsontwikkeling.

LIVE! Rotterdam. Team: KCAP Architects & Planners, Fakton Development services, IMd Raadgevende Ingenieurs, Wijnand Galema architectuurhistoricus

De Groundscaper. Team Urban Arcipelago: Kartonkraft, Mauroparravicini architects, Openfabric, Royal HaskoningDHV, Noha

Op de derde locatie, het tegenover de Doelen gelegen Weenapoint, projecteren beide studieteams een omvangrijke, ronduit spectaculaire uitbreiding boven de bestaande bebouwing.

Potentieel voor verdichting

Aan de studie ‘Licht Verdicht’ werkten onder andere de volgende architecten mee: Theo Hauben, Marjolein van Eig, Mijke Rood, Patrick Fransen, Bas Horsting en Irma van Oort (v.l.n.r.)

Als de verrichte studies een ding duidelijk maken, is dat in de binnenstad een enorm potentieel voor verdichting bestaat. Met nieuwe bestemmingen blijk je vrij gemakkelijk te kunnen aansluiten op de maatstaven die na de Tweede Wereldoorlog voor de architectuur golden. De door de architecten verrichte studies maken aannemelijk dat je in de bestaande stad op eigentijds wensen van gebruikers kunt inspelen en nieuwe bestemmingen kunt toevoegen.

Emotionele waarde

De Schouwburg uit 1947

De wederopbouwarchitectuur heeft wellicht geen monumentale waarde maar wel een historische of emotionele. Met de kennis van nu zou het ondenkbaar zijn de Schouwburg af te breken die net na de oorlog was gebouwd met het puin van het bombardement. ‘Licht verdicht’ laat in ieder geval zien dat de tot nu toe gebezigde praktijk van sloop en nieuwbouw geen wetmatigheid hoeft te zijn.

Compacte stad als ideaal

Ook uit een vergelijking met andere steden valt de conclusie te trekken dat Rotterdam verder kan verdichten

Het idee van de compacte stad begon in de jaren 80 te leven. In die tijd kon je op de Coolsingel na zessen het spreekwoordelijke kanon afschieten. Rotterdam had een dichtheid van 4.000 mensen per vierkante kilometer. Blijkens de cijfers die de auteurs van ‘Licht verdicht’ aandragen, is dit inmiddels gestegen naar 7.500 inwoners, maar dat is nog altijd weinig in vergelijking met Amsterdam (14.000) of al helemaal Parijs waar 33.000 mensen per vierkante kilometer wonen.

Wonen op stedelijke voorzieningen

Kubuswoningen in Rotterdam door Piet Blom is een vroeg voorbeeld van stedelijke verdichting

Wonen boven en op stedelijke voorzieningen is een ideaal. Het leidde destijds tot complexen als de Kubuswoningen van Piet Blom uit de jaren 80 en niet lang daarna de hoogbouwgolf uit de jaren 90. Maar vrijwel altijd ging dit gepaard met sloop. ‘Licht verdicht’ postuleert dat je de naoorlogse stad kunt verdichten zonder bestaande gebouwen te slopen. Bladerend door de studie krijg je het gevoel dat verdichting in combinatie met leefbaarheid op stedelijk niveau meer dan een theoretische mogelijkheid is.

Behoefte aan doelmatigheid

De skyline van de Rotterdamse binnenstad, gezien vanuit Rotterdam Zuid. Op de voorgrond de Erasmusbrug

Je kunt het revolutie noemen. Wil deze echter slagen dan zal ze paradoxaal terughoudend moeten worden uitgevoerd. Je zult zorgvuldig moeten kijken naar wat je hebt. Hopelijk gaat het lukken deze opgave los te houden van het beleid dat inspeelt op het huidige opwindingspotentieel in de stad. Anders dan dit beleid dat gericht is op de activering van stedelijke opwinding, zal verdichting vooral een antwoord dienen te geven op wensen van gebruikers en door bestemmingen aan te bieden.

Diensten aanbieden

Daarmee ontstaat tegelijkertijd een nieuw perspectief voor de rol van de architect in de stedelijke opgave. Godzijdank hoeft deze geen artistieke strategieën te ontplooien voor de activering van opwinding-potentiëlen of esthetische noodoplossingen te ontwikkelen voor woonwensen en stedelijke bestemmingen. Hij of zij mag vanaf nu toch vooral goed geluimd zijn diensten aanbieden aan het leven in de stad.

Gerelateerde berichten

Erasmusbrug.jpg

Riek Bakker over postzegelplanologen en over de vierde stadsbrug
Riek Bakker stond ooit aan de basis van de Erasmusbrug, de Koopgoot, het Museumpark en de Kop van Zuid. Nu waarschuwt ze voor onbezonnen bruggen en hoogbouw. ‘Foute boel’ zo zegt zij in een interview in de Volkskrant.
Lees verder

 

Nominatie ARC13 Architectuur – De Karel Doorman Rotterdam
De Karel Doorman is de renovatie van het winkelgebouw Ter Meulen, met daarboven een toegevoegd ‘glazen’ woongebouw tot 70 meter hoogte. Op een schier onmogelijke plek in het Rotterdamse centrum zijn 114 woningen toegevoegd. Een bijzonder gebouw is behouden voor de toekomst en op dezelfde plek is een flinke stedelijke verdichting bereikt. Lees verder

 

Lijnbaan Rotterdam

Mei gaat De Lijnbaan herstellen
“Mei architects and planners is verheugd met de aanbesteding voor de ontwikkeling van De Lijnbaan in Rotterdam”, aldus Robert Winkel. De jury vond de visie van Mei, waarin de balans tussen het behoud van het oorspronkelijke en de toevoeging van nieuwe elementen, krachtig en geloofwaardig. Het uiteindelijke ontwerp moet van De Lijnbaan een Urban Department Store maken, waar grote, internationale ketens zich kunnen vestigen. Lees verder

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels