blog

Blog – Jaarboek architectuur als spektakel

Architectuur

Door Harm Tilman – Het Jaarboek Architectuur 2016 2017 biedt zoals de traditie voorschrijft, een overzicht van de meest geslaagde projecten van het afgelopen jaar. De voor deze editie aangetrokken redactie wil echter meer: het schrijven over architectuur dient volgens haar een theoretische en maatschappelijke bijdrage te leveren. Een mooie doelstelling maar is ze hierin geslaagd?

Blog – Jaarboek architectuur als spektakel

Eind jaren zestig bezetten architectuurstudenten faculteiten (waaronder de Faculteit Bouwkunde Delft), verjoegen ze docenten (zoals de Duitse architect O.M. Ungers overkwam in Berlijn) en blokkeerden ze tentoonstellingen waarvan de Triënnale van Milaan, de Biënnale van Venetië en de Dokumenta in Kassel de meest prominente zijn. Deze protesten werden gevoed door de opvatting dat de culturele productie het contact was kwijtgeraakt met de urgente behoeften van een snel veranderende samenleving.

Experimentele architectuur

Dit thema – kan het ontwerp maatschappelijke vragen adresseren – speelt een belangrijke rol in het pas verschenen Architectuur Jaarboek 2016 2017 dat Uitgeverij NAI010 dit jaar voor de dertigste keer uitbrengt. Architectuur, geeft de redactie als haar geloofsbrieven af, moet meer doen dan “vastgoed-waarde en prachtige pronkstukken” afleveren. Ze breekt een lans voor “andere, experimentele architectuurprojecten.”

Gebouwen met impact

Door deze ‘lens’ bekeek de redactie een veertigtal projecten waarvan ze er 21 selecteerde. De redactie zocht naar “gebouwen die ondanks hun bescheidenheid wel degelijk impact hebben” en naar “kleine ruimtelijke ingrepen die een aanzet geven tot een andere verhouding tussen architectuur en maatschappij”.

Geëngageerde architectuur

De Orthodontie in Wijchen door Studio Prototype, Buikslotermeer Docklands in Amsterdam door Marcel Lok, Landgoed Valkenberg door Ard de Vries (winnaar van de Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten) en W99 in Amsterdam door Hund Falk Architecten/Fact Architects: het zijn voor de redactie geslaagde voorbeelden van geëngageerde architectuur.

Hoge Raad nu al klassieker

Tevens selecteerde de redactie bekendere projecten, waaronder Museum Voorlinden door Kraaijvanger Architects, het Stadhuiskwartier in Deventer door Neutelings Riedijk Architecten, het Cultureel forum Ligne door Rapp + Rapp / Jonathan Penne en de Hoge Raad in Den Haag door KAAN Architecten. Het atrium van de laatste siert zelfs de cover. De jury van de ARC16 Architectuur Award zag in dit gebouw vorig jaar blijkbaar terecht een klassieker.

Selectie

Wat valt te zeggen over deze selectie? De verleiding is groot om gebouwen te noemen die hadden moeten zijn opgenomen. Daarbij valt te denken aan de woongebouwen van M3H Architecten en de Zwarte Hond, het college Sint Lucas  van cepezed, het Centraal Station in Utrecht van Benthem Crouwel Architecten of het woongebouw voor studenten van Office Winhov in Eindhoven.

Tweedeling in architectuur

Met de grote hoeveelheid kleine projecten waaronder kantoren, woonhuizen en -boerderijen, die dit jaar in het Jaarboek staan, tekent zich een tweedeling af tussen iconische gebouwen enerzijds en kleine projecten die volgens de redactie “de huidige processen en gemeenschappelijke structuren herzien”.

Rol voor architectuurkritiek

Minstens zo opvallend is de grote rol die de redactie voor architectuurkritiek ziet, misschien niet verwonderlijk aangezien alle drie redactieleden uit deze sfeer afkomstig zijn. Volgens hen dient schrijven over architectuur een theoretische en maatschappelijke bijdrage te leveren.

Iconisch gebouw

Daarmee stelt de redactie zich een niet geringe opgave die ze echter zelf niet in de praktijk brengt. Een voorbeeld. Kaan Architecten claimt met de Hoge Raad in Den Haag een iconisch gebouw te hebben gemaakt. Maar is dit gelukt? De redactie houdt deze veronderstelling niet tegen het licht.

Winnaar ARC16 Architectuur Award Hoge Raad der Nederlanden De Hoge Raad der Nederlanden

Architectuur als noodzaak

Ander voorbeeld. Voormalig NAi-directeur Ole Bouman wordt geroemd om zijn programma ‘Architectuur als noodzaak’ uit 2010. Bouman zag in architectuur de oplossing voor vraagstukken als klimaat, voedselvoorziening en sociale cohesie. Wat is van dit programma terechtgekomen? Klopt het dat in architectuur deze potenties verborgen zitten?

Onderbelichte kant

De vraag of en in hoeverre architectuur kan inspelen op maatschappelijke vraagstukken, blijft zodoende nog onderbelicht in het Jaarboek. Wat dat betreft kijk ik uit naar een volgende editie. Hopelijk wordt de architectuur niet overvraagd, zoals gebeurde in de slipstream van 68. Het gevaar is dan levensgroot dat architectuur opnieuw wordt gezien als spektakel.

 

 

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels