blog

Blog – California Design Freedom verkent digitale ontwerpcultuur

Architectuur

Door Harm Tilman – California Designing Freedom heet de interessante tentoonstelling die ik afgelopen week in het nieuwe, door John Pawson ontworpen Design Museum in London zag. De tentoonstelling laat zien hoe de idealen van de tegencultuur uit de jaren 60 van de vorige eeuw doorlopen in de huidige ontwerpcultuur van Silicon Valley. Al die tijd stond de zoektocht naar persoonlijke bevrijding centraal. In de jaren 60 met LSD, happenings en surfplanken, tegenwoordig met iPhones, mountain bikes en Facebook.

Blog – California Design Freedom verkent digitale ontwerpcultuur

De Engelse architectuurhistoricus scheef het boek ‘Los Angeles. The Architecture of Four Ecologies’ en maakte later voor de BBC een film over zijn geliefde stad.

Een verassend inzicht. Al in de jaren 60 deed de Britse architectuurhistoricus Reyner Banham een poging om Los Angeles te doorgronden, een stad die tot dan gezien werd als een woestijn met fastfood restaurants en snelwegen. Banham onderscheidde vier ecologieën: niet alleen de strandcultuur van Santa Monica, de wooncultuur in de Hollywood Hills en op The Plain maar ook de snelwegen vormden volgens hem een realiteit op zich.

Beeld van de Watts Tower, uit de film ‘Reyner Banham loves Los Angeles’

De tegencultuur van surfen en doe-het-zelf bouwen heeft zich ontwikkeld tot de techcultuur die op dit moment de wereld domineert.

Hippiecultuur jaren 60

Start-up cultuur in garages

De tentoonstelling laat de garages zien waarin jongens als Steve Jobs en Steve Wozniak de eerste Apple computers in elkaar knutselden. Maar dit gegeven op zich is niet doorslaggevend geweest. De tentoonstelling brengt de complete ecologie in kaart die de basis was en is voor de geboekte successen van deze start-up cultuur. Deze ecologie valt losjes te omschrijven als het samenkomen op een plek van een groot aantal investeerders, bedrijven, universiteiten, overheidsinstellingen, juristen en ondernemers die wederzijds van elkaar profiteren.

De garages waarin mensen als Steve Jobs en Steve Wozniak de eerste Apple computers in elkaar knutselden.

Nieuwe campussen

Alle grote techbedrijven laten op dit moment campussen bouwen door architecten die te beschouwen zijn als de nazaten van coryfeeën uit de jaren zestig als Richard Buckminster Fuller, Stewart Brand en Ant Farm. De thematische bedrijfsparken van Apple, Google en Facebook worden in de natuur gebouwd, ver weg van de grote stad. Ze zijn de meest recente stap in de evolutie van de communautaire gemeenschappen die de hippies 50 jaar geleden begonnen.

De Apple campus, ontworpen door Foster & Partners

Files van je werk

De zogenoemde ‘dot.commuters’ die op deze campussen werken, worden elke dag teruggebracht naar hun luxe condo’s in de stad, met lange files tot gevolg. Het leidt tot een van de vele paradoxen waar de tentoonstelling bol van staat: dat deze mensen werken aan de technieken die het juist onnodig maken vast te zitten in het verkeer.

De mountain bike als instrument voor persoonlijke bevrijding

Design als spil bedrijf

De tentoonstelling claimt dat je in Californië de grootste concentratie design professionals ter wereld vindt. De integratie van design in de operaties van alle techbedrijven is in ieder geval opvallend. Bij Apple natuurlijk, maar ook bij bedrijven als Uber, Airbnb en Lab 126 van Amazon is design een onlosmakelijk onderdeel van het business model. Design is bij deze bedrijven geen onderdeel meer van een keten die begint bij het programma en eindigt bij de marketing, maar de spil van een wiel dat alle onderdelen integreert.

De constellatie waarin startups in Californië werken vormt een waar ecosysteem.

Duistere kanten techniek

Moet je de snelheid omarmen of juist ontlopen? De tech-bedrijven opteren voor de eerste optie. Ze jagen de droom na van frictieloze beweging, naadloze interfaces en de integratie van techniek en ontwerp. De tentoonstelling stipt echter ook de donkere kanten hiervan aan: de vrijheid van beweging leidt tot ontworteling, tot erosie van fysieke gemeenschappen en tot ondermijning van directe menselijke contacten.

De duistere kanten van de techniek werden al in de jaren 80 verbeeld in de cultfilm Blade Runner

Digitale ontwerp-pionier

Frank Gehry is een van de eerste architecten die met behulp van de nieuwe hard- en software experimenten uitvoert met architectonische vormen. Gehry is een pionier in digitaal ontwerp en zet aangepaste software uit de vliegtuigindustrie in om zijn ontwerpen te optimaliseren en direct te vertalen in fabricage en constructieprocessen.

In Bilbao zette Frank Gehry software uit de vliegtuigindustrie in om het ontwerp te optimaliseren.

Proces en beeld

Maar hoe vang je een proces in een beeld? Een paar kilometer verderop in Londen, in de Tate Britain, vond ik op zijn minst een paar intrigerende antwoorden op die vraag bij de tentoonstelling ‘Hockney. 60 Years of Work’. Het schilderij ‘Flight into Italy – Swiss Landscape’ uit 1962 verbeeldt een autotocht over de bergen naar Italië. Bij deze belevenis staat de tekst: ‘That’s Switzerland that was’.

David Hockney schildert landschappen waar je doorheen reist

Stilstaande beelden

In datzelfde jaar schilderde hij het werk ‘Picture Emphasizing Stillness’ (overigens niet op de tentoonstelling te zien). Twee mannen worden bedreigd door een panter. Op het schilderij staat de ontnuchterende tekst: ‘Ze zijn volmaakt veilig. Dit is slechts een stilstaand beeld’.

Hoe leg je de beweging en schittering van het water vast in een beeld?

Verstilling

In veel werk probeert David Hockney de onophoudelijke mobiliteit van de wereld te verzoenen met de verstilling van beelden. Zo schilderde hij de nodige beelden over het maken van reizen. De beelden volgen de weg, je maakt met je oog als het ware de reis mee.

Op de cover van Banham’s boek over Los Angeles staat het schilderij ‘A bigger splash’ van David Hockney

Bigger Splash

Maar het mooist vind ik toch wel het schilderij ‘A bigger splash’ dat dateert uit 1967. Tegen een strak blauwe lucht met twee palmbomen tekent zich een gerieflijke bungalow met terras en een zwembad met nog blauwer water af. Aan de plons en het opspattende water te zien is zojuist iemand in het water gesprongen. Dat beeld is stilgezet. Zo maak je een reis door het landschap. Het beeld is overweldigend.

Say what you want / Go where you want / See what you want

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels