blog

Blog – Ode aan de schaduw

Architectuur

Door Catherine Koekoek – Het was zondagmorgen en de treincoupé was naast de te verwachten Feijenoord-supporters gevuld met zeven luid-gesticulerende Italiaanse vrouwen. Toen ik later de metro uit liep, renden mensen met nummers op hun buiken één voor één langs mij de metro in. Eenmaal in het Boijmans, tussen Höch, Ernst en Dalí, was ik het met de surrealisten eens, en dacht: de wereld is een onvoorspelbare plaats.

Blog – Ode aan de schaduw
Entreeportaal Abdij St. Benedictusberg, Vaals (Foto: Catherine Koekoek)

Pas wanneer we de dingen een naam geven, worden ze wat we denken dat ze zijn. Ceci n’est pas une pipe, zei Magritte. I am not your negro, zei James Baldwin. Iets of iemand een naam geven, betekent dat- of diegene beoordelen. Onze woorden zijn niet waardevrij. Zo’n oordeel tegenspreken is soms een daad van verzet.

In de schaduw van een nnker Planetarium in Artis luisterde ik op vijf mei naar een lezing van Maxim Februari over privacy en data. Data, zei hij, ís er niet, maar wordt geproduceerd. Door dingen een naam te geven, te signaleren en archiveren, maken wij de data. Zo blijkt een plotselinge toename van verwarde personen op straat te wijten aan een nieuwe politiecode. En zo is data dus niet neutraal, maar voortdurend onderhevig aan onze voor-oordelen, onze verwachtingen van hoe de wereld zou (moeten) zijn. Niet erg; als we maar beseffen dat onze overtuigingen betwijfelbaar zijn, als we niet vallen in de fictie van beheersbaarheid.

Crypte Abdij St. Benedictusberg, Vaals (Foto: Catherine Koekoek) Crypte Abdij St. Benedictusberg, Vaals (Foto: Catherine Koekoek)

We kunnen wel licht werpen op de weerbarstige werkelijkheid, maar we kunnen haar niet volledig vatten. Licht maakt schaduw, schaduw maakt licht. We bewonen de overgangen, tussen publiek en privé, tussen licht en donker. Anoniem zijn in het openbaar; je bekend wanen in je slaapkamer. Ontglippen aan definities en oordelen is soms een feest: het is dansen in de douche, het is praten met vreemden als niemand nog je naam weet. Dat is het belang van schaduw.

In het bewonen van die tussenruimtes maken we architectuur; bakenen we die ongrijpbare wereld af van onze leefruimte. We geven namen en meten de maat van het onmeetbare. Orde scheppen in de chaos, ‘dat is onze taak’, zei een monnik in de abdij Sint Benedictusberg in Vaals. Architect Dom Hans van der Laan gaf er sober vorm aan de rituelen van het kloosterleven. Het gebouw bemiddelt tussen de buitenwereld die altijd verandert en een interieur van contemplatie.

Entreeportaal Abdij St. Benedictusberg, Vaals (Foto: Catherine Koekoek) Entreeportaal Abdij St. Benedictusberg, Vaals (Foto: Catherine Koekoek)

De surrealisten lieten de absurditeit van alledag zien om te ontkomen aan de wrede geschiedenis in wording om hen heen. In de heel precieze maatvoering van Van der Laan schuilt juist iets van geruststelling en zekerheid. Misschien wel, omdat zijn orde ruimte laat voor schaduw, voor ambiguïteit. In de crypte lijken de witte schaduwvlakken van de portalen haast te bewegen. De buitenste zijbeuken hebben een ander ritme dan de kolommen in het midden. Het atrium wordt warm gekleurd door de zon, een lieveheersbeestje loopt op de trap. Binnen in de abdijkerk is het licht blauw en gedempt. Van ingang naar altaar loopt de vloer een beetje af. De opstand is gelaagd en licht, ze draagt een houten dak. Door de ramen zie je de zon en de maan. Een wolk komt langs de hemel gevaren, ik zie de kastanjeboom in bloei. Soms, lijkt het, is alles schoon en alles goed.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels