blog

Blog – ‘Mies van der Rohe’ en ‘Beste Gebouw van het Jaar’ leveren spannende winnaars op

Architectuur

Door Harm Tilman – De prestigieuze Mies van der Rohe prijs is dit jaar verrassend toegekend aan De Flat Kleiburg van NL en XWV. Enkele dagen later werd het station in Breda door Koen van Velsen uitgeroepen tot Beste Gebouw van Het Jaar en won Neutelings Riedijk de publieksprijs. Twee verschillende prijsvragen, vrijwel dezelfde gebouwen als nominaties, drie totaal verschillende winnaars. Diezelfde week rept een Belgische criticus over het afnemende vertrouwen in de Nederlandse architectuur. Maar is dit wel zo?

Blog – ‘Mies van der Rohe’ en ‘Beste Gebouw van het Jaar’ leveren spannende winnaars op

Het Nederlands Danstheater (NDT) in Den Haag van Rem Koolhaas

In 2016 werd in Den Haag het Nederlands Danstheater (NDT) van Rem Koolhaas afgebroken, als gevolg van de politieke besluitvorming rond het Spui, zonder dat iemand daar ook maar een traan over leek te plengen. De afbraak was even onontkoombaar als treurigstemmend. Het ontwerp waarmee Neutelings Riedijk Architecten zes jaar eerder de Spuiforumprijsvraag won, was in de jaren daarna stelselmatig uitgehold en sneuvelde na de gemeenteraadsverkiezingen van 2014. De voorbereiding en uitvoering van het in 2015 gelanceerde ontwerp voor een cultureel complex door Jo Coenen ligt inmiddels al weer enige maanden stil.

In 2016 werd het NDT afgebroken

Afbraak van NDT

In een boeiend artikel in de jongste editie van De Witte Raaf analyseert de Belgische architectuurcriticus Christophe van Gerrewey de totstandkoming, triomf en afbraak van Het Nederlands Danstheater door OMA-Rem Koolhaas. Aan het slot van zijn artikel merkt Van Gerrewey op: “De manier waarop het NDT even stilzwijgend als unaniem uit de weg is geruimd, kan wijzen op de dubbelzinnige reputatie die Koolhaas in zijn vaderland geniet, en zeker op de dalende waarde die vandaag in Nederland aan architectuur wordt toegekend.”

Het Spuiplan van Jo Coenen

Belangen en machtsconstellaties

Of de sloop van het Danstheater louter een gevolg is van de deflatie van de Nederlandse architectuur waag ik te betwijfelen. Rond het Spuiforum bewegen belangen en machtsconstellaties die zelfs de Pyramides van Egypte zouden doen verkruimelen. Maar dit maakt de slotvraag van Van Gerrewey niet minder relevant en confronterend: “Kan een land dat geruisloos het debuut afbreekt van zijn belangrijkste naoorlogse architect, nog beweren over een architectuurcultuur te beschikken?” Twee recente prijsuitreikingen maken het mogelijk hier verder op in te gaan.

De Flat Kleiburg in de Bijlmer Amsterdam Foto Marcel van der Burg

Brutalistisch megablok

Afgelopen week werd bekend dat de Mies van der Rohe Award 2017, de meest prestigieuze Europese architectuurprijs, is toegekend aan De Flat Kleiburg in Amsterdam, een ontwerp van NL Architects en XVW Architectuur. Dit project betreft de transformatie van een brutalistisch megablok in de Bijlmermeer tot een eigentijds woongebouw met flexibele plattegronden. In dit proces is tevens gezorgd voor aanhechtingen tussen blok en infrastructuur, voorheen twee totaal gescheiden werelden.

De Flat Kleiburg in de Bijlmer Amsterdam Foto Marcel van der Burg

Oplossing voor woningcrisis

Zoals de voorzitter van de jury zegt: “Het daagt de huidige oplossingen voor de woningcrisis in de Europese steden uit. De ambitie is nu vaak beperkt tot het bouwen van meer huizen, terwijl de vraag welk type huisvesting onbeantwoord blijft. Kleiburg stelt een nieuw soort architectonisch project voor, dat reageert op veranderende huishoudelijke patronen en levensstijlen in de eenentwintigste eeuw.” Ook is de jury zeer te spreken over de business case achter Kleiburg.

De Flat Kleiburg in de Bijlmer Amsterdam Foto Jan van Grunsven

Meer dan een station

Een paar dagen later werd in Utrecht het nieuwe station van Breda, een ontwerp van Koen van Velsen architecten, door een jury onder leiding van Hans Wijers uitgeroepen tot het Beste Gebouw van het Jaar 2017. Volgens de jury is de OV-Terminal ‘veel meer dan een station’. Van het stedelijke programma toont de jury zich zeer onder de indruk. Meest te spreken is ze over de manier waarop de architect het station heeft aangesloten op de stad Breda en deze een enorme impuls geeft.

OV Terminal in Breda door Koen van Velsen architecten. Foto Rene de Wit / © Koen van Velsen architecten

Met kop en schouders

Het is een terechte bekroning, maar voor wie het juryrapport leest, komt het enigszins als een verrassing. Al vrij aan het begin ervan betoogt de jury, dat het tegenwoordig “veel meer gaat om de maatschappelijke bijdrage die architectuur kan leveren, na een tijd waarin de focus lag op de esthetiek”. Echter eenmaal aangekomen bij de projecten in de categorie ‘Identiteit en Icoonwaarde’, vindt ze die “met kop en schouders” boven alle andere uitsteken. Ze zoekt het daarbij vooral in de veronderstelde impact van deze icoongebouwen op de stad, een effect dat echter nog nooit is bewezen.

OV Terminal in Breda door Koen van Velsen architecten

Breuk met traditie

Dat we niet meer over een architectuurcultuur beschikken, valt op grond van de beide prijzen nauwelijks vol te houden. De Jury van de Mies Award onderkent de enorme kwaliteiten van de Flat, waarden die de Beste gebouw van het Jaar jury met haar focus op icoongebouwen lijken te zijn ontgaan. Omgekeerd betekent de bekroning van Breda een breuk met een traditie die in de architectuur het reizen viert en die we terug zien in bijvoorbeeld de stationsprojecten van Benthem Crouwel en UNStudio.

Stadhuiskwartier Deventer door Neutelings Riedijk Architecten. Foto: Scagliola Brakkee Rotterdam

Terechte bekroningen

De laatste tijd wordt nog wel eens gemopperd over de vele prijzen die in de architectuur zijn te verdelen, maar in dit geval pakt het goed uit. Beide projecten komt de prijs terecht toe: Breda vooral vanwege de verdienste dat ze van alle stationsprojecten, het meest betekent voor de context waarin ze is gelegen en Kleiburg omdat ze de weg wijst in een opgave die de komende jaren nijpend zal zijn.

Stadhuiskwartier Deventer. Foto: Scagliola Brakkee Rotterdam 

Identificeren in plaats van symboliseren

Het Stadhuiskwartier in Deventer van Neutelings Riedijk sleepte verrassend de publieksprijs van Beste Gebouw in de wacht. Zoals architect Michiel Riedijk bij het in ontvangst nemen van de prijs zei: het Stadhuiskwartier gaat over democratie maar is daar geen representatie van. De mensen kunnen zich met het gebouw identificeren, maar het gebouw hoeft dit niet te symboliseren. Ook dit project is daarmee een formidabele bijdrage aan de Nederlandse architectonische cultuur.

Springlevend

Duidelijk is in ieder geval dat die cultuur, ofschoon divers en op sommige punten kwetsbaar, nog altijd springlevend is.

Gerelateerde artikelen

OV Terminal Breda

OV-Terminal Breda Beste Gebouw van het Jaar 2017
Het nieuwe station van Breda, een ontwerp van Koen Van Velsen architecten, is door een jury onder leiding van Hans Wijers uitgeroepen tot het Beste Gebouw van het Jaar 2017. Neutelings Riedijk won de publieksprijs met het Stadhuiskwartier in Deventer. De prijsuitreiking vond vanmiddag in Utrecht plaats. In deze jaarlijks door de BNA georganiseerde prijsvraag staat de meerwaarde van de architect voor opdrachtgever en samenleving centraal. Lees verder….

OV Terminal Breda

OV Terminal Breda
Wanden en vloeren van natuursteen, grote lichthoven van glas en zuilen die omkleed zijn met bewerkt metaal. De detaillering van het nieuwe NS station in Breda kan wedijveren met de sierlijke stations uit de ondergrondse van Moskou. Lees verder…

 

Stadhuiskwartier Deventer

Nominatie ARC16 Architectuur Award: Stadhuiskwartier Deventer – Neutelings Riedijk
Het Stadhuiskwartier in Deventer verenigt het oude historische stadhuis met een nieuw stadskantoor. Het ontwerp sluit aan bij de typische Deventer stedenbouwkundige structuur van met elkaar verbonden tuinen en binnenpleinen. Het project omvat in totaal 24.000 m2 waarvan 19.500 m2 nieuwbouw en 4.500 m2 renovatie, restauratie en verduurzaming van rijksmonumenten. De nieuwbouw bestaat uit een voorgebouw en een teruggelegen hoofdgebouw. Lees verder…

kleiburg filmstill.jpg

Kleiburgflat wint Mies van der Rohe Prijs 2017
De Mies van der Rohe Prijs 2017 gaat naar DeFlat Kleiburg in Amsterdam. Dat maakte de Europese Commissie en de Fundació Mies van der Rohe vandaag in Brussel bekend. De hoofdprijs gaat voor het eerst naar de renovatie van een bestaand gebouw. Lees verder….

Spuiplein.jpg

Architectuurstudio HH en Jo Coenen winnen opdracht Spuikwartier
De aanbestedingsprocedure voor de gebiedsontwikkeling van het Spuikwartier is gewonnen door het consortium van Boele van Eesteren / Visser Smit Bouw, met als architecten Patrick Fransen van Architectuurstudio HH en Jo Coenen Architects & Urbanists. Lees verder…

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels