blog

‘Naturalis versus Fons Verheijen’

Architectuur

Door Harm Tilman – Naturalis blijft de gemoederen bezig houden. Afgelopen week gelastte de rechter de voorgenomen verbouwing van het Naturalis gebouw te stoppen totdat de bodemprocedure is afgerond. Team Verheijen vierde dit als een overwinning en ruikt blijkbaar bloed, want afgelopen week opende een adviseur van het team met weinig kiese opiniebijdragen frontaal de aanval op de opdrachtgever.

‘Naturalis versus Fons Verheijen’

Ik ben benieuwd welke beslissing de rechter inzake de verbouwing van het Naturalis gebouw zal nemen. Maar aangezien de rechter Verheijen’s vorderingen tegen de sloop van het naast liggende Darwin House en tegen de uitbreiding al heeft afgewezen, valt te bezien of zijn vordering tegen de verbouwing van het Naturalis gebouw wel zal worden toegewezen.

Ontwerp van Naturalis door Neutelings Riedijk Architecten

Voor een dergelijk verstrekkend persoonlijkheidsrecht van een architect lijkt me eerlijk gezegd geen enkele rechtvaardiging te vinden. Zeker is dat als de rechter de claim wel zal toewijzen, de gevolgen groot zullen zijn. Niet alleen voor de opdrachtgever en de samenleving. Ik ben van mening dat een dergelijk besluit ook buitengewoon schadelijk zou zijn voor de architectuur als geheel. Opdrachtgevers zullen zich immers in de toekomst wel 2 keer bedenken voordat ze een architect inschakelen.

Atrium in ontwerp Naturalis door Neutelings Riedijk Architecten

Dit afgezien van de vraag of de verbouwing tot depot van de container die Verheijen 20 jaar geleden ontwierp, nu echt zo’n inbreuk is op zijn persoonlijkheidsrecht. Destijds heette het al dat het gebouw ook geheel andere functies als museum moest kunnen vervullen. Het is absurd om dat de opdrachtgever nu voor de voeten te werpen.

Doorsnede over ontwerp Naturalis door Neutelings Riedijk Architecten

Bovendien heeft het museum van Verheijen destijds weinig indruk gemaakt. Het museum is in geen enkel serieus architectuurtijdschrift van die tijd besproken. Volgens de toentertijd geldende opvattingen is het daarmee geen architectuur. Zo is Bilbao een museum van Frank Gehry en Guggenheim een museum van Frank Lloyd Wright, maar worden Naturalis en Verheijen niet in 1 adem genoemd.

Het ontwerp voor het Guggenheim Museum in Bilbao door Frank Gehry

Minstens zo interessant is de kwestie die op de achtergrond speelt en die samenhangt met de vraag wat de rol van de architect is in de samenleving. Is de architect, zoals Verheijen claimt, een kunstenaar en is het zijn taak iconen te bouwen? Of maakt een architect gebouwen die de werkprocessen van een instelling of bedrijf ondersteunen en de waarden van de opdrachtgever uitdrukken?

T-Rex in Leiden

De opvatting echter dat architecten de manier kunnen voorschrijven waarop mensen hun gebouwen tot in lengte van tijd moeten blijven gebruiken, is echt niet meer van deze tijd. Ik herinner me nog dat ambtenaren in het Haagse stadhuis van Richard Meier geen planten mochten neerzetten of dat architecten de pantoffels voorschreven waarmee bewoners hun creatie mochten betreden.

Het winnende ontwerp van Richard Meier voor het Stadhuis in Den Haag

Verheijen’s rechtsgang is een zwaktebod. Om zijn zin te krijgen stelt hij zich op als slachtoffer. En plengt daarbij de nodige krokodillentranen. Naturalis wordt immers dankzij het ontwerp Neutelings Riedijk Architecten op een hoger plan getrokken. De misbaar die de adviseur van team Verheijen maakt over de verbouwing is zelfs ronduit hypocriet. Toen het Danstheater van OMA zou worden gesloopt hoorde je hem totaal niet. En met respect voor de container van Verheijen, dat Danstheater was pas echt een meesterwerk.


Eind 2015 werd een begin gemaakt met de sloop van het Danstheater in Den Haag door OMA

Op 14 maart is deze bijdrage aangepast. De opiniërende bijdragen waar in de opening sprake van is, zijn geschreven door Kees van der Hoeven in zijn hoedanigheid als adviseur van Team Verheijen. Ze verschenen op Twitter en in het Leidsch Dagblad. Team Verheijen bestaat naast de architect zelf uit Jesse Hofhuis (advocaat intellectueel eigendom) en Simon Tichelaar (advocaat aanbestedingsrecht).

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels