blog

Blog – Voor Thomas Rau tellen materialen

Architectuur

Door Harm Tilman –Thomas Rau heeft zich ontwikkeld tot een van de belangrijkste voorvechters van de circulaire economie. Met zijn nieuwe boek ‘Material Matters’ bevestigt hij zijn status als voorloper. Wat je ook van zijn oplossingen vindt, ze zijn uitdagend. Maar hoe werken ze door in het ontwerp? En zijn kringlopen wel te sluiten? Voor een antwoord op deze vragen toog ik afgelopen week naar Amsterdam.

Blog – Voor Thomas Rau tellen materialen
‘Earthrise’ verandert onze manier van kijken naar de aarde

Een veel gehoorde klacht is dat het de bouw maar niet lukt werk te maken van innovatie. Ze is zo project gedreven dat de innovatieopgave gekoppeld is aan problemen die nu om een oplossing vragen. Kortom aan projecten. Nederlandse bouwers en architecten zijn daar goed in. Zonder chauvinistisch te worden durf ik te beweren, dat ze zelfs beter zijn dan in de ons omringende landen.

Status quo

De bouw zit vol met innovatieprogramma’s die zijn opgezet rond actuele problemen. Het heeft innovaties opgeleverd als C2C, biomimicry, circulaire economie en blauwe economie. Maar, roepen de critici in koor: al deze innovaties kennen een blinde vlek. Want wat is het geval: ze nemen de huidige behoeften en de systemen die deze behoeften bevredigen als uitgangspunt.

Onderliggende systemen

Volgens deze critici moet je daarom iets anders doen. Als je werkelijk wilt innoveren, zul je ook de onderliggende systemen moeten aanpakken. De Amsterdamse architect Thomas Rau is zeker een van de meest uitgesproken critici op dit vlak. Maar het moet worden gezegd, hij laat ook zien hoe een dergelijke systeemverandering in zijn werk kan gaan.

Paspoort voor grondstoffen

Afgelopen week zocht ik hem op. Volgens Thomas Rau is duurzaamheid geen oplossing voor onze wegwerpmaatschappij, maar slechts een bestendiging ervan. Hij vindt dat we moeten inzetten op tijdelijkheid. Wat je weggooit is op zijn beurt een grondstof voor een nieuw product. Door een gebouw een paspoort mee te geven, dat alle grondstoffen in kaart brengt, kun je deze na demontage opnieuw gebruiken.

Gevolgen van tijdelijkheid

Als ik hem vraag of we de huidige systemen in die richting kunnen ombuigen, antwoordt Rau zonder enige aarzeling bevestigend. “Ons bestaan is tijdelijk en niets is permanent, alleen de consequenties van die tijdelijkheid zijn permanent. Als jij er niet meer ben, blijven wij permanent geconfronteerd met de gevolgen van jouw tijdelijk bestaan. Circulariteit faciliteert de permanente consequenties van tijdelijkheid. Het is geen doel, maar een middel. Ofwel, laten we koesteren wat we hebben. Dan kun je de stap doen naar de realiteit. Realiteit is de opsomming van alle permanente consequenties van alle tot nu toe bedachte business modellen.”

Nieuwe business modellen

Rau ziet hierin de sleutel tot systeemverandering. “We kunnen de realiteit veranderen door nieuwe business modellen te maken. Die schalen zich vanzelf op. Een ondernemer wil immers steeds meer verdienen, maar in dit geval gaat dat in de goede richting. Vroeger was een product een oplossing, nu is het een georganiseerd probleem om geld te verdienen. Wat wij zeggen is: je moet een service aanbieden om geld te verdienen. Je moet de incentive bij de veroorzaker brengen, en daarmee de verantwoordelijkheid bij de macht leggen.”

Ongemak in ontwerpwereld

De door Rau gekozen weg naar een nieuwe organisatie veroorzaakt het nodige ongemak in de ontwerpwereld. Het is hem zelf ook opgevallen. Zijn nieuwe boek Material Matters krijgt overal aandacht maar niet in architecten kringen. Hij begint er tegenover mij zelf over. Hij heeft van nog geen enkele collega een reactie mogen ontvangen. Het Jaarboek van NAI Publishers loopt ieder jaar met een grote boog om zijn werk heen. Het HNI biedt hem geen platform.

Circulaire organisatie

Zelf vermoed ik dat de zekere anonimiteit die Rau’s pleidooi voor een circulaire organisatie vereist, een rol speelt. Dit perspectief roept de vraag op hoe een ontwerper in het Turntoo verhaal kan participeren. Op welke manier kan architectuur hierin een rol spelen? Het is een lastig te beantwoorden vraag als je als architect een hanteerbaar handschrift hanteert.

Architectonische dilemma’s

Mijn stelling is dat Rau’s strijdlust een soort heimelijke angst onder architecten activeert. Het gevoel dat politieke en economische systemen invloed hebben op de ruimte waarin je als architect opereert, bezorgt architecten een ongemakkelijk gevoel. Het maakt Rau naar mijn gevoel tot het geweten van de architectuur. Hij legt de dilemma’s bloot waar veel hedendaagse architecten mee worstelen.

Spiegel

De stap naar de vraag hoe zij met deze dilemma’s kunnen omgaan, is dan niet groot meer. Wat ontwerpen architecten? Wat organiseren ze? Hoe kijken ze aan tegen het systeem? Achten ze innovaties en veranderingen wenselijk en nodig? Material Matters kiest de kant van organisatie en doet dat op een radicale manier. Zelfs als je niet meegaat in de redenering, houdt ze architecten een fantastische spiegel voor. Ik zou dus zeggen: lezen dat boek.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels