blog

Blog – Rijtjeshuis tussen droom en daad

Architectuur

Door Harm Tilman – Gezien de woningtekorten in de grote steden en de gemeentelijke woonprogramma’s staan we aan de vooravond van grote bouwactiviteit. Daarbij kan niet worden teruggevallen op de oplossingen die tot 2008 gemeengoed waren. De woonsmaak is immers veranderd en de consument is mondiger geworden. Kunnen zijn woonwensen gerealiseerd worden binnen de voorhanden typologieën?

Blog – Rijtjeshuis tussen droom en daad
Het rijtjeskasteel beantwoordt aan eigentijdse woonwensen en is dankzij de nieuwe techniek ook gemakkelijk te realiseren

Architectuur kun je weergeven als een piramide met een top en een basis. In Nederland is die piramide gevaarlijk uitgerekt. De top is heel hoog en wordt ingenomen door Rem en de Rem-baby’s. Maar doordat de piramide sterk is uitgerekt, is de basis heel smal geworden. Deze is dan ook dringend aan vernieuwing en verbreding toe.

De piramide van de Nederlandse architectuur is onnodig uitgerekt. De basis is te smal en behoeft nodig verbreding.

De funda site is een van de meest bezochte websites van het land. Dagelijks wordt ze 1 miljoen keer bekeken en een analyse van dat zoekgedrag vertelt veel over de woonwensen en de woonsmaak van de Nederlanders. Mensen bezoeken de site immers om woningen te zoeken en om huizen te bekijken. Het is dus de plek om woonwensen op het spoor te komen.

In de top 30 van meest bekeken huizen op de funda website prijken voornamelijk landhuizen en kastelen.

Onderzoekers bij funda voegden de daad bij het woord en onderzochten aan de hand van big data de woonwensen van de Nederlanders. Wat bleek? In de top 30 van meest bekeken huizen staan naast huizen van bekende Nederlanders, ook landhuizen en kastelen. Van de 1 miljoen serieuze woningzoekers zoekt 80% een woonhuis en 20% een appartement.

Mensen zoeken vrijstaande huizen maar komen in veel gevallen uit op een rijhuis

Terwijl veel zoekers een vrijstaande woning ambiëren, komen de meesten uit op een rijtjeshuis. Ook als het gaat om aantal kamers en perceelgrootte, blijken wens en realiteit flink uit elkaar te liggen. Heel verassend is dat niet, wel dat het nu met cijfers is onderbouwd. Datzelfde geldt voor de prijs die je kunt en die je zou moeten betalen. Nederlanders ambiëren een kasteel maar wonen in een rijtjeshuis, concluderen de onderzoekers van funda.

De afstand tussen droom, maar ook wens en realiteit is groot

Ooit dichtte Willem Elsschot: “tusschen droom en daad / staan wetten in den weg en praktische bezwaren, / en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren.” Een enkeling weet nog dat de dichter in dit gedicht zijn vastgelopen huwelijk verwerkte. Maar evengoed zouden we zijn woorden kunnen toepassen op het vastgelopen systeem van het rijtjeshuis.

Jeroen Atteveld (Heren 5 Architecten) en Dingeman Deijs (Dingeman Deijs Architects) de droom van een kasteel en de realiteit van het rijhuis tot een rijtjeskasteel

Met data kun je de grenzen van een systeem inzichtelijk maken, voordat ze zijn bereikt. Als je deze interpreteert, verwerf je inzichten die kunnen leiden tot nieuwe keuzes. En dat laatste is precies wat Jeroen Atteveld (Heren 5 Architecten) en Dingeman Deijs (Dingeman Deijs Architects) hebben gedaan. Volgens deze ontwerpers is de typologie van het rijtjeshuis nog altijd de meest geschikte in een dichtbevolkt land als Nederland. Maar wel dien je de kloof tussen droom en daad te overbruggen.

Het rijtjeskasteel kent een forse leefruimte, met in de dikke schil de zogenoemde bedienende ruimtes

Door de voordelen van het rijtjeshuis als uitgangspunt te nemen en in te spelen op de wensen van de moderne woonconsument, geven ze de succesvolle typologie van het rijtjeshuis een nieuwe impuls. Het doet denken aan Ebenezer Howard, de grote Engelse hervormer van de woningbouw uit de negentiende eeuw, die de voordelen van stad en die van het platteland combineerde tot de tuinstad en zo de typologie van de cottage nieuw leven inblies.

In het rijtjeskasteel draait het niet om luxe, maar om waarden als licht en uitzicht

De kasteelwoning bestaat uit een grote centrale leefruimte met dikke wanden waarin kamers met ondersteunende diensten zijn opgenomen. Door volop licht de woning in te laten vallen en het uitzicht naar buiten goed te regelen, krijgt het rijtjeshuis een nieuwe vitaliteit. Ook de 3 slaapkamers zijn geen standaardruimtes, maar avontuurlijke, op het wonen betrokken ruimtes. Een doorgaande trap ontsluit zowel de leefruimte als de bedienende ruimtes in de schil.

Blik in de leefruimte vanaf de overloop op de eerste verdieping. Het sterke van het rijtjeskasteel is dat ook de bediende ruimtes zijn geactiveerd. Meer waar voor je geld derhalve.

Het sterke van deze exercitie is dat het rijtjeshuis van binnenuit wordt vernieuwd. De gevels zijn het sluitstuk van deze exercitie. Jeroen en Dingeman ontwierpen een gesloten voorgevel en open achtergevel. Om privacy en sociale controle te waarborgen, is de voorgevel gemaakt van opengewerkte metselsteen. De pui aan de achterzijde kan geheel worden opengezet naar de tuin toe.

Voorgevel van het rijtjeskasteel, voorzijde

Achtergevel van het rijtjeskasteel, tuinzijde

Volgens velen, Friso de Zeeuw voorop, valt aan het rijhuis niets meer te veranderen. De indeling en het programma van rijwoningen zouden zijn uitgekristalliseerd. Dat geldt ook voor de bouwwijze met betontunnels door de aannemers die slechts ruimte laat voor esthetische variatie in de gevels.

Het moderne rijtjeshuis dat als het aan Jeroen Atteveld en Dingeman Deijs  ligt, zijn langste tijd heeft gehad.

Jeroen Atteveld en Dingeman Deijs laten echter zien dat binnen de envelop van de rijwoning wel degelijk een andere woning mogelijk is. Gezien de mogelijkheden om complexe betonmallen te maken en bouwmaterialen te snijden, laat het rijhuis zich naar een nieuw niveau tillen.

Het rijtjeskasteel beantwoordt aan eigentijdse woonwensen en is dankzij de nieuwe techniek ook gemakkelijk te realiseren

De kasteelrijwoning is dus veel reëler dan Friso de Zeeuw denkt. De technieken die nodig zijn om zo’n woning te realiseren, zijn in ieder geval voorhanden. Dankzij deze technieken kan het rijhuis worden losgemaakt uit de systemen die haar nu beknellen en een product worden dat wel inspeelt op de huidige woonwensen.

Het team dat het rijtjeskasteel ontwikkelde: van links naar rechts Jurriaan van Gent (funda), Dingeman Deijs (Dingeman Deijs Architects) en Jeroen Atteveld (Heren 5 Architecten)

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels