Blog – Wat architectuur aan klimaatverandering kan doen

blog

Blog – Wat architectuur aan klimaatverandering kan doen

Architectuur

Door Harm Tilman – In 2050 zal Nederland volledig zijn overgeschakeld op duurzame energie en is de uitstoot van broeikasgas nagenoeg nihil. De kosten hiervan zullen uiteindelijk terecht komen bij de huishoudens, aldus minister Wiebes van Economische Zaken afgelopen week. Maar de dingen die echt invloed op de klimaatverandering hebben, zoals de voedselvoorziening, de inrichting van de ruimte, de mobiliteit, de kleding industrie, veranderen opmerkelijk weinig.

In zijn column in de Volkskrant ging Bert Wagendorp afgelopen zaterdag in op de gevaren van perceptie. Uit twee verschenen rapporten, waaronder een van het Sociaal Cultureel Planbureau, blijkt dat we de dingen vaak verkeerd inschatten. Terwijl woning, woonomgeving enz. prima op orde zijn en de mensen gelukkig, aldus de rapporten. Wagendorp vatte het mooi samen: “De werkelijkheid is veel mooier dan de perceptie.”

De column van Bert Wagendorp, afgelopen zaterdag in de Volkskrant

Stedelijke machinaties

Het is een omkering van het principe dat iets vaak mooier wordt voorgesteld dan het de werkelijkheid is. Uiteraard is de werkelijkheid mooier geworden dan de perceptie. Zonder daar nu verder op in te gaan, is de laatste immers het domein van een hele industrie, door twee Delftse wetenschappers ooit treffend benoemd als machinaties.

Volgens het klimaat van Parijs richten de deelnemende landen zich de komende decennia op het bereiken van een klimaatneutrale samenleving.

Transitie naar duurzame energie

Zou dat ook zo zijn met de klimaatverandering? Vorig jaar werd in Parijs een klimaatakkoord afgesloten. Volgens dit verdrag moet Nederland in 2050 volledig zijn overgeschakeld op duurzame energie en zal de uitstoot van broeikasgas nihil zijn. Alleen zo kunnen we de opwarming van de aarde onder de twee graden Celsius  houden.

Het Nederlandse energiebeleid is primair gericht op het beperken van de CO2-uitstoot. De overheid stelt zich neutraal op als het gaat om de vraag hoe dergelijke doelstellingen worden bereikt.

Kosten voor de burger

Afgelopen week presenteerde minister Eric Wiebes van economische zaken zijn begroting. Volgens hem zal de economische groei van Nederland de komende dertig jaar geheel opgaan aan de kosten van deze energietransitie. De kosten voor het overgaan van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie als zon en wind komt uiteindelijk terecht bij de huishoudens, aldus Wiebes. Driekwart van de Nederlanders zal dat redelijk vinden, is zijn verwachting.

Clive Hamilton beschrijft in het Requiem for a Species de verandering van het klimaat en de redenen waarom mensen deze verandering niet willen kennen.

Verhouding tot een andere wereld

Klimaatcrisis duidt erop dat de klimaatverandering van voorbij gaande aard is. Ze is echter zo’n dertig jaar geleden al ingezet. Volgens wetenschappers gaan we over van een wereld waaraan we gewend zijn, naar een andere wereld. En het betreft niet alleen het klimaat maar ook de voedselvoorziening, de inrichting van de ruimte, de mobiliteit, de kleding industrie, enzovoorts. Volgens de Franse socioloog Bruno Latour zal onze verhouding tot de wereld nooit meer zijn wat ze is geweest.

De huidige ruimtelijke inrichting roept de vraag op of we de steden veerkrachtig en leefbaar kunnen maken.

Teloorgang ruimtelijke ordening

Terwijl we ons druk maken over de klimaatcrisis en daar binnenkort door Wiebes de rekening gepresenteerd van krijgen, doen we dus eigenlijk verbazingwekkend weinig aan het verhelpen ervan. We ondernemen nauwelijks actie, terwijl alle alarmbellen al jaren rinkelen. Sterker nog, we hebben middelen als de ruimtelijke ordening waarmee we ons bestaan effectief hadden kunnen omgooien, zelfs afgeschaft.

Mobiliteit speelt een grote in de CO2-uitstoot. Om de klimaatdoelstellingen te halen ligt een verschuiving naar de fiets en het OV in de rede.

Verdichten of doormodderen?

Wat dat betreft bevinden we ons op een interessant punt. Gaan we onze steden echt verdichten, of gaan we door met een vorm van verstedelijking die ieder jaar weer meer files oplevert, weer meer infrastructuur nodig maakt, weer meer pekel op de wegen verordonneert als het vriest, weer meer verkeersdoden oplevert?

Noord zuid lijn in Amsterdam is een van de laatste grote infraprojecten in Nederland.

Laatste grote rail-openingen

De voortekenen zijn niet goed. Neem de mobiliteit. Investeringen vinden daar de komende periode vooral plaats in asfalt. OV kan nauwelijks op enige aandacht rekenen. Volgend jaar worden de Amsterdamse Noord/Zuidlijn en de tram naar Uithof in Utrecht opgeleverd. Maar daarna is het afgelopen met grote rail-openingen en mag Nederland zich in de jaren daarna op vrijwel niets meer verheugen, aldus de Amsterdamse planoloog Martin van der Maas.

Op basis van een ontwerp van OMA, Fabrications en Lola Landscape ontwikkelt AM een nieuwe, autoluwe stadswijk van 7,5 hectare. Alle gebouwen in het toekomstige Bajes Kwartier in Amsterdam worden energie-neutraal en krijgen geen gasaansluiting.

Waar komen gasloze woningen?

Het is maar een voorbeeld, maar alles duidt erop dat alleen als we ons model van ruimtelijke inrichting zouden veranderen, we iets kunnen doen aan het klimaat. Doorgaan op oude voet zou onverantwoord zijn. Een gasloze woning in een voorstad heeft nog altijd een veel grotere ecologische voetafdruk dan een niet geïsoleerde woning in een dicht bebouwde stadswijk. Om nog naar te zwijgen over de voordelen die de laatste biedt in termen van voorzieningen en diensten die het leven zo veel plezieriger maken.

Planeet aarde

Perceptie en werkelijkheid opnieuw

Met gasloze woningen alleen gaan we de planeet niet redden. Veel belangrijker is waar we die gaan neerzetten. Maar de kans dat we aan dit soort overwegingen aandacht gaan schenken, acht ik niet groot. De Nederlanders zijn volgens de twee rapporten die ik aan het begin noemde, gelukkig en volkomen tevreden met hun woning en woonomgeving. De werkelijkheid is immers mooier dan de perceptie.

Lees verder

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels