blog

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 9: Herinterpretatie van de bestaande stad

Architectuur

Door Philip Krabbendam – In de vorige episoden hebben we gezien hoe een ‘ecommonie’ kan worden ondersteund door een stedelijke boomstructuur, die voorzien is van duidelijke grenzen en van sociale en praktische voorzieningen op alle niveaus. Dit vraagt om een herinterpretatie van de stad.

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 9: Herinterpretatie van de bestaande stad
Poptahof

Herinterpreteren bestaande steden

Hiervoor zullen we voor elk schaalniveau moeten zoeken naar heldere grenzen van elk schaalniveau en naar passende sociale en praktische voorzieningen. Hier ligt een ruimtelijke, sociale en economische opgave waarin oplossingen voor de hand kunnen liggen, maar we moeten erop rekenen dat herinterpretaties ook een echte uitdaging kunnen zijn.

Straten

Helaas zijn straten meestal niet geschikt voor straatgemeenschappen. Ze zijn over het algemeen te lang en bieden geen aanleiding voor de afbakening van territoria, en daarbij ontbreekt vaak de ruimte voor sociale of praktische voorzieningen. Als we geluk hebben kunnen binnenterreinen hiervoor worden gebruikt.

Collectieve tuin ‘de Driehoek’ in Katendrecht, Rotterdam. Herinterpretatie van een binnenterrein door bewoners, in samenwerking met ecoloog Peter Kremer en tuinarchitect Marieke de Keijzer. Collectieve tuin ‘de Driehoek’ in Katendrecht, Rotterdam. Herinterpretatie van een binnenterrein door bewoners, in samenwerking met ecoloog Peter Kremer en tuinarchitect Marieke de Keijzer.

Hogere schaalniveaus

Steden zijn over het algemeen onderverdeeld in herkenbare wijken en buurten met een eigen karakter en eigen voorzieningen. Genoeg aanleiding voor herinterpretatie in de richting van een stedelijke boomstructuur. Zelfs in naoorlogse nieuwbouwwijken. Rond 1960 werd in Delft werd rond 1960 een buurt ontworpen, de Poptahof, volgens de toen heersende uitgangspunten van het Modernisme.

Poptahof in Delft. Van Embden, 1962-1964 Poptahof in Delft. Van Embden, 1962-1964

Hoge flats, in een ruime setting, volop voorzien van licht, lucht en groen. Intussen werd er  nauwelijks aandacht besteed aan de mogelijkheid van een sociaal buurtleven.

Ruim 40 jaar later werd dit gebied herontwikkeld als stedenbouwkundige boom. De hoogbouwgedeelten werden opgenomen een zestal hoven, waar de bewoners elkaar kunnen ontmoeten. Een centraal gelegen parkje met speelgelegenheid en een lagere school verbindt de hoven met elkaar en met het hogere schaalniveau van de wijk.

Concept, ontwikkeld door Palmbout Urban Landscapes Concept, ontwikkeld door Palmbout Urban Landscapes

Op dit moment zijn twee van de zes hoven gerealiseerd. Het centraal gelegen park is aangelegd en waar dit aansluit op het territorium van de wijk is een drempelgebied ontworpen waar buurtbewoners uitzicht hebben op de dit hogere schaalniveau.

De eerste gerealiseerde hof, Molenaar & van Winden, 2010 De eerste gerealiseerde hof, Molenaar & van Winden, 2010

Niet overal zullen nieuwbouwwijken zich zo gemakkelijk lenen voor herinterpretatie. In veel gevallen zal reïnterpretatie vooral gezien moeten worden als een uitdaging, zowel op ruimtelijk en sociaal niveau als op economisch niveau.

Een uitdaging (De Banlieu van Parijs) Een uitdaging (De Banlieu van Parijs)

Gridsteden

In de Verenigde Staten zijn verschillende schaalniveaus niet altijd even herkenbaar in de neutrale en ‘oneindige’ structuur van het grid. Toch zijn hier ook aanleidingen. Bestaande voorzieningen kunnen, voor zover aanwezig, worden geïnterpreteerd als centra van nog af te bakenen territoria van buurten en wijken, en worden aangevuld met sociale en praktische voorzieningen die de basis vormen voor een coöperatieve ‘ecommonie’.

Gridstad Los Angeles Gridstad Los Angeles

Daarnaast kunnen de aanwezige ‘gated communities’ als straatniveaus worden geïnterpreteerd. Als buurten en wijken ‘gedomesticeerd’ zijn door de aanwezigheid van sociale en praktische voorzieningen die een coöperatieve economie, of een ‘ecommonie’ mogelijk maken, dan zullen bewoners dan misschien bereid zijn om zich buiten de hekken te wagen…

Historische context

In stedelijke gebieden is in Europa nog veel van de historie terug te vinden. Dit biedt de gelegenheid om nieuwbouw te ontwerpen in relatie tot een historische context. Moeilijk genoeg, maar betekenisvoller dan een gestage stroom van vernieuwing die alle verwijzingen naar de historie uitwist.

Nieuwe woning (klushuis) in casco van een oud bouwblok (Spijkenisse) Nieuwe woning (klushuis) in casco van een oud bouwblok (Spijkenisse) Invulling in historische binnenstad (Brugge) Architect onbekend Invulling in historische binnenstad (Brugge) Architect onbekend

Waarom zou het ook makkelijk moeten zijn

De reïnterpretatie van de stad zal een veelomvattende operatie zijn, niet alleen voor ontwerpers, sociologen en economen, maar ook voor gemeenteraden en gemeentelijke diensten, en niet in de laatste plaats voor de bewoners. Maar laten we initiatieven als de ‘commons’ en de toename van het aantal coöperaties, als een aanmoediging zien, en ons verbinden met deze operatie, die ons kan bevrijden van de ongemakken en de gevaren van ons geloof in de ‘onzichtbare hand’, zodat we de economie weer in eigen hand kunnen nemen.

Daarbij is niet uit te sluiten dat we heel wat moeilijkheden moeten overwinnen, maar waarom zou het ook makkelijk moeten zijn!?

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels