blog

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 8: Terugblik en vooruitzicht

Architectuur

Door Philip Krabbendam – Omdat de schaalniveaus van een stedenbouwkundige boomstructuur bewoners kunnen uitnodigen om zich te organiseren, heb ik deze structuur aangemerkt als basis voor een nieuwe economie, waarin de wisselwerking tussen consument en producent het uitgangspunt vormt. Dit in tegenstelling tot het rechthoekige, neutrale grid dat, blijkens de ontwikkelingen in de VS, ruimte geeft aan de economie van de ‘onzichtbare hand’, een economie waarin producenten op groei uit zijn, waarvoor zij consumenten dag in dag uit onder druk zetten om te kopen.

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 8: Terugblik en vooruitzicht

Duurzaamheid en armoedebestrijding

Initiatieven in buurten en wijken laten zien dat bewoners de invloed van grote producenten willen verkleinen, omdat deze, in hun streven naar winst en groei, liever het milieu plunderen en vervuilen dan ervoor te zorgen. Omdat energiebedrijven nog steeds investeren in kolen- en gascentrales zorgen zij in de eigen woonomgeving voor duurzame energie. En omdat grote bedrijven groente leveren die vele kilometers over de aarde is vervoerd, die daarbij gekoeld moeten worden, wat veel fossiele energie kost en de atmosfeer vervuilt, verbouwen zij groente in de eigen buurt.

Blog Philip Krabbendam_Verticalfarming

We zien ook Repair Café’s en Weggeefwinkels, initiatieven die verspilling tegengaan door oude spullen een nieuwe bestemming te geven en tegelijkertijd bewoners helpen die steeds minder te besteden hebben in de economie van de ‘onzichtbare hand’, waar de kloof tussen arm en rijk groeiende is.

Genoemde initiatieven proberen de negatieve gevolgen van de ‘onzichtbare hand’ voor mens en milieu te verhelpen, maar hiermee experimenteren zij met de organisatie van consumenten en producenten en met de wisselwerking tussen beiden, waardoor zij  tegelijkertijd de basis leggen voor een nieuwe, coöperatieve economie.

Ecommonie

Zo kan een stedenbouwkundige boomstructuur bijdragen aan de ontwikkeling van commons met een coöperatieve economie, aan een ‘ecommonie’, als alternatief voor de economie van de ‘onzichtbare hand’ waarin producenten ‘op hol slaan’ en consumenten achtervolgen met een nimmer aflatende stroom van, met hersenscans geteste reclameboodschappen, terwijl zij de aarde uitputten en vervuilen en steden overhoop halen zonder respect voor de historische context.

Blog Philip Krabbendam - Stedelijke boomstructuur, basis voor een ecommonie

Gemeentelijke politiek

De bestuurlijke structuur van gemeenten is in principe geschikt voor een wisselwerking tussen consumenten en producenten. De raad kan optreden als consumentenorganisatie en de gemeentelijke diensten kunnen de rol kunnen spelen van producenten. Maar in de praktijk zien we een ‘terugtredende overheid’ die werkzaamheden van diensten uitbesteedt en bedrijven veel vrijheid geeft om zich in binnensteden te manifesteren. Hierdoor hebben inwoners de controle verloren over de levering van energie en het functioneren van het openbaar vervoer, en ook over het openbare leven in binnensteden, waar bedrijven hun eigen regels kunnen stellen die bedoeld zijn om het koopgedrag van consumenten te bevorderen.

Blog Philip Krabbendam_Christopher-DOMBRES

Christopher-DOMBRES

Het terugtreden van de overheid ten gunste van de ‘onzichtbare hand’ heeft ook geleid tot gentrificatie en grootschalige verkoop van woningen, waardoor sociale structuren en voorzieningen verdwenen, terwijl minder draagkrachtige bewoners werden verdrongen.

Om dit te veranderen zal een belangrijke politieke keuze moeten worden gemaakt waarbij het blinde geloof in de heilzame werking van de ‘onzichtbare hand’ wordt verlaten.

Hogere politieke niveaus

De boomstructuur houdt niet op bij de gemeente. Hierboven liggen de provincies en het rijk… Hier zien we ook weer terugtredende overheden en het geloof in de ‘onzichtbare hand’. Waardoor de overheid voor een groot deel haar invloed is kwijtgeraakt, bijvoorbeeld bij de spoorwegen en de posterijen.

Blog Philip Krabbendam_Ontwerpen voor een cooperatie economie-Terugblik en vooruitzicht. Copyright: Herman

Copyright: Herman

Andere bedrijven die van groot belang zijn voor de samenleving, zijn vertrokken naar nog hogere niveaus, waardoor zij zich nog meer kunnen onttrekken aan de invloed van de samenleving, zoals de eerdergenoemde energiebedrijven, of de hoogovens, de Rotterdamse havens, Schiphol, de KLM en de banken. Een probleem dat op deze hogere niveaus zal moeten worden opgelost.

Een lange weg

Als de economie van de wisselwerking ‘bottom up’ begint, in straten, buurten en wijken, en opklimt via de gemeenten naar provincie en rijk , dan is er nog een lange weg te gaan. Waarbij we kunnen verwachten dat de ‘onzichtbare hand’ terug zal slaan. (Zoals eerder gebeurde aan het eind van de 19de,  begin 20ste eeuw) Daarbij zullen we niet altijd kunnen rekenen op politici die na hun politieke carrière in dienst hopen te treden van banken of mondiale bedrijven. Of die vanuit deze wereld zijn ingestroomd op hoge bestuurlijke posities.

Het is in elk geval hoopgevend dat het aantal coöperaties in Nederland de laatste jaren sterk is gestegen. Misschien is ‘common sense’ aan de winnende hand.

Hebben we daar wel tijd voor?

Als de noodzaak tot groei en het voortdurende reclamebombardement dat tot consumptie aanzet ontbreken, kunnen we ook minder werken en meer tijd overhouden om de steden waar we wonen ook werkelijk te bewonen.

Herinterpretatie van de stad

Steden zijn over het algemeen vormgegeven, in grote lijnen, als ruimtelijke boomstructuren, maar als we deze in willen zetten als basis voor een ‘ecommonie’ dan zullen deze structuren moeten worden voorzien van duidelijke grenzen tussen de verschillende niveaus, alsmede sociale en praktische voorzieningen op alle niveaus. Dit vraagt om een herinterpretatie, waarover meer inde volgende episode.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels