blog

Blog – Architectuur en duurzaamheid: wat mensen in gebouwen doen

Architectuur

Door Harm Tilman – Volgens ARC17 Architectuur jurylid Césare Peeren schiet het niet op met duurzaamheid en duurzaam bouwen in Nederland. In veel van de 170 projecten die hij met de jury bekeek, passeren weliswaar tal van aspecten van duurzaamheid de revue, maar een integrale visie ontbreekt. Maar leidt een dergelijke visie dan wel tot een echt duurzaam gebouw?

Blog – Architectuur en duurzaamheid: wat mensen in gebouwen doen
Superuse Wikado Playground

Op de zelfde dag dat in Amsterdam de ARC17 Architectuur Award werd uitgereikt aan het project Rijnstraat 8 van OMA, verscheen pikant genoeg in de Volkskrant een interview met Césare Peeren, jurylid van de ARC17 Award. Het gebeurt niet vaak dat een jurylid uit de school klapt en het interview biedt dan ook een interessant inkijkje in de keuken van de jury.

Het artikel in de Volkskrant van afgelopen donderdag 30 november waarin Césare Peeren een lans breekt voor integraal duurzaam bouwen

Duurzame keuzes

Peeren betoont zich in dit interview pessimistisch over circulair ontwerpen. Volgens hem wordt in veel projecten aan aspecten van duurzaamheid gewerkt, maar is een architectuur die mede door duurzame keuzes wordt vormgegeven zeer zeldzaam. Daarvan is in zijn ogen alleen maar sprake als alle deelaspecten worden geïntegreerd en samengebracht in een gebouw.

 

Césare Peeren

Césare Peeren, afgelopen donderdag 30 november 2017 tijdens het ARC17 middagprogramma van de Architect in Hotel V te Amsterdam

Lees ook: Verslag: Circulair bouwen met Paul de Ruiter en Césare Peeren

Stadslandbouw en stedelijke ruimte

Als ideaal staat Peeren “de transformatie van bestaande gebouwen die gebouwd zijn met bouwbiologische, lichte en restmaterialen, tot passief geventileerde en verwarmde multifunctionele gebouwen” voor ogen. Deze moeten komen te staan “in een stad waar vijftig procent van de ruimte tussen, op en in gebouwen met stadslandbouw wordt uitgevoerd, en nog maar de helft van de straten voor verkeer is, zodat je wandelend in een gezonde omgeving van werk naar huis en naar school kunt.”

Rijnstraat 8 in Den Haag door OMA wint de ARC17 Architectuur Award

Winnaar ARC17 Award

Op de vraag of het winnende gebouw Rijnstraat 8 van OMA hier ook aan voldoet, wordt in het artikel niet ingegaan. Uit het feit dat de keuze van de jury unaniem was, kun je afleiden dat dit het geval is en dat het tot de zeldzame voorbeelden van circulaire projecten behoort die Peeren te midden van de 170 ontwerpen heeft gezien.

Kaaspakhuis in Gouda door Mei Architects

Lees ook: Nieuw licht op donker pakhuis – Kaaspakhuis in Gouda door Mei Architects and Planners

Eendimensionaal

Heeft Peeren gelijk met zijn negatieve inschatting? Ik denk van wel en niet. Zeker is dat het met de omslag van een lineaire naar circulaire economie nog niet echt wil vlotten. Weliswaar is sprake van een bemoedigend aantal voorbeeldprojecten op dit gebied, van het stadskantoor in Venlo en het gemeentehuis in Brummen tot Rijnstraat 8 in Den Haag en het Kaaspakhuis van Gouda, maar vooralsnog verkeren ze in een bubbel. Van een echte systeemverandering is nog geen sprake.

Raadhuis van Brummen door Thomas Rau Architecten

Luxe biosferen

Het gevaar is niet ondenkbeeldig dat circulariteit beperkt blijft tot een gering aantal geprivilegieerde voorbeeldprojecten. Volgens de Amerikaanse blogger Geoff Manaugh staan we aan de vooravond van luxe biosferen waarin naast museumlidmaatschap, gestroomlijnde keuken en kraanwater met vitamine C, ook circulariteit een ‘asset’ is.

Bouwindustrie is een van de meest vervuilende industrieën ter wereld Bron Césare Peeren

Evolutionaire ontwikkeling

Tegelijkertijd miskent Peeren het gegeven dat aan vernieuwingen in de bouw weliswaar grootse visies ten grondslag kunnen liggen, maar dat de effectuering daarvan vrijwel altijd gebeurt in kleine, concrete stappen. De ontwikkeling in de bouw is eerder evolutionair dan revolutionair en verloopt via ervaringen die zich in de loop van de tijd aan elkaar rijgen.

Superuse Studios maakt gebruik van oogstkaarten Bron Césare Peeren

Techniek en roeping

Ook de rol die techniek in deze ontwikkeling speelt lijkt Peeren te miskennen. De grote naoorlogse architect Jaap Bakema stelde al dat je de techniek in het ontwerp moet toelaten en dat dit leidt tot ongekende ontwerpvrijheid. Doordat de techniek werk uit handen neemt, worden architecten gedwongen na te denken over wat ze met het beroep willen, met andere woorden wat hun roeping is.

Worm in Rotterdam door Superuse Studios Bron Césare Peeren

Logica van de assemblage

Een simpel voorbeeld kan dit helpen verduidelijken. Na de tweede wereldoorlog is in Nederland op grote schaal industrieel gebouwd. De logica van de assemblage werd ook toegepast op de ruimtes waarin mensen woonden en leefden.

Worm in Rotterdam door Superuse Studios Bron Césare Peeren

Personaliseren van klimaat

Dankzij de techniek kunnen deze nu worden afgestemd op de wensen van de bewoners. Zo hoef je gebouwen bijvoorbeeld niet meer op een gestandaardiseerde manier te verwarmen, maar kun je dit personaliseren en zo, met behulp van digitale technieken, afstemmen op het gebruik dat ervan wordt gemaakt.

Blue City in Rotterdam door Superuse Studios Bron Césare Peeren

Groeiende complexiteit

De duurzaamheid agenda biedt de architectuur een unieke kans haar relevantie opnieuw te bewijzen. Ze voegt zich bij de andere parameters die invloed hebben op gebouwen en de elementen waaruit zij zijn samengesteld. Architectuur wordt daarmee uitermate complex, ook omdat met steeds meer adviseurs en experts moet worden samengewerkt. Het is een uitermate goede zaak dat voor deze complexiteit aandacht komt.

Blue City in Rotterdam door Superuse Studios Bron Césare Peeren. Foto: Denis Guzzo

Koppeling met gebruik

Peeren sluit hierbij aan met zijn integrale visie. Aan architecten de taak te bepalen hoe al deze elementen samenkomen. Mijns inziens zou Peeren’s opvatting aan kracht winnen als hij dat zou koppelen aan een opvatting over hoe dat invloed heeft op wat mensen in een gebouw doen en laten, wat ze zien en niet zien en wat ze horen en niet horen. Pas dan zou wat mij betreft sprake zijn van een waarlijk duurzame architectuur.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels