blog

Blog – Mačkić wekt tintelende verwachting

Architectuur

Door Harm Tilman – Arna Mačkić ontving afgelopen vrijdag de ‘Maaskantprijs voor Jonge Architecten’ voor haar onderzoek naar een inclusieve architectuur. De jury prees haar voor haar ‘verbindende stem, die de wonden van het verleden heelt, zonder de littekens ervan weg te poetsen’.

Blog – Mačkić wekt tintelende verwachting

Bij de prijsuitreiking sprak Mačkić geen feestrede uit, maar schoof ze aan in een podiumdiscussie die werd geleid door Quinsy Gario en waar verder burgermeester Ahmed Aboutaleb, rijksbouwmeester Floris Alkemade en modeontwerper Marga Weimans deel aan namen. Startpunt van dit debat was de woonsituatie in de voormalige Bijlmerbajes waar tijdelijk statushouders zijn ondergebracht.

Uitreiking van de Jonge Maaskantprijs aan Arna Mačkić, afgelopen vrijdag in de Burgerzaal van het Stadhuis Rotterdam

Muren en tralies

Aan de gebouwen van deze voormalige gevangenis is weinig veranderd. De muren en tralies, ooit bedoeld om gevangenen tegen te houden en het vluchten te beletten, zijn nog steeds aanwezig. Iedere keer als de nieuwkomers naar buiten kijken, kijken ze door getraliede ramen en hebben ze uitzicht op ommuurde binnenplaatsen.

In de film ‘Blinds’ onderzoeken Studio L A – Arna Mačkić en kunstenaar Robert Glas de woonkwaliteit van de Blijlmerbajes

Tralies voor ramen

Kun je zo in een voormalige gevangenis wonen, ook al doet die niet meer dienst als zodanig? Om hun woonsituatie te verbeteren, stelde Mačkić voor de tralies voor de ramen weg te halen. Een ogenschijnlijk simpele maatregel die echter minder gemakkelijk te realiseren bleek dan je zou denken. De betrokken instanties wezen vooral naar elkaar en ook vragen die daar over in de Tweede Kamer werden gesteld, leiden niet tot het gewenste resultaat.

In de installatie ‘Lekker licht’ onderzoekt Mačkić wat licht doet en betekent voor mensen

Nieuwe generatie architecten

Arna Mačkić behoort tot een nieuwe generatie architecten die architectuur in strikte zin weer verbinden aan maatschappelijke situaties. Deze generatie breekt met de tijd waarin architectuur vooral met zichzelf bezig was. De urgentie om naar buiten te kijken is vele malen groter geworden.

Ontwerp voor de kunstbeurs Unfair Amsterdam

Schrijvende architecten

Met deze generatie keert bovendien de figuur van de schrijvende architect terug. Schrijven is een wezenlijk onderdeel van hun praktijk. Ze proberen bruggen te slaan tussen de abstractie van het onderzoek en de praktische eisen die het dagelijks leven stelt. Elke actie maakt deel uit van een project.
Aan alle projecten van Mačkić liggen feitelijke observaties ten grondslag. Actie is niet los te zien van nadenken. De lessen die hieruit worden getrokken zijn bijna fundamenteel te noemen.

Mačkić verwierf bekendheid met het boek ‘Mortal Cities and Forgotten Monuments’

De film Blinds

Het Bijlmer project is daarvan een goed voorbeeld. De ruimte in een gevangenis is een heel andere dan een woonruimte. Anders dan een woonruimte, is de ruimte in een gevangenis niet alleen vertrouwd, maar ook vijandig. Dit structureert in hoge mate het gebruik dat je van die ruimte kunt maken.

Blik vanuit woning in de voormalige Bijlmerbajes, still uit de film ‘Blinds’, 2016

Leven in voormalige gevangenis

Dat bleek ook uit de schitterende film ‘Blinds’ die Mačkić samen met Robert Glas heeft gemaakt over het leven in de  voormalige bajes. “Ik word geblokkeerd door de gedachten die ik heb”, zegt een van de bewoners in deze film. “Die gedachten komen voort uit wat ik om me heen zie.”
Het weghalen van die tralies is dan ook meer dan een symbolische daad. Het is een wezenlijke ingreep in het karakter van die ruimte. Ze kan die als ik het goed begrijp, mogelijk zelfs het wederzijdse wantrouwen totaal wegnemen.

‘But here I’m locked’, still uit de film ‘Blinds’, 2016

Jump she said

Op vergelijkbare wijze ontwikkelde Mačkić een voorstel voor de Oude Brug in de stad Mostar in Bosnië-Herzegovina die gedurende de Balkanoorlogen van eind vorige eeuw is verwoest. In haar ontwerp zoekt ze aansluiting bij de eeuwenoude traditie van het schoonspringen vanaf de Oude Brug om mensen in de verdeelde stad opnieuw met elkaar te verbinden.

Oude brug in de stad Mostar waar mensen vanaf springen

Gevoel van vrijheid

Dit is vertaald in een schoonspringschool waar de inwoners van Mostar stapsgewijs vanaf grote hoogte kunnen leren springen, met als eindbestemming het springen vanaf de (opnieuw opgebouwde) Oude Brug. Zelf zegt ze hierover: “Het zwemmen leert de schoonspringer het hoofd boven water te houden. De drie seconden durende sprong in het water geeft een gevoel van gewichtsloosheid en vrijheid waarbij je los komt van alles om je heen, inclusief de beladen publieke ruimte van Mostar. Op deze manier kunnen de schoonspringers van Mostar hun eigen onsterfelijke moment creëren.”

 

Ontwerp voor een schoonspringschool in de stad Mostar

Betaalbaarheid en inkomensverdeling

Statushouders horen niet achter tralies en mogen niet in een opgesloten woning terecht komen, viel te beluisteren in het door Mačkić’ geëntameerde debat. Floris Alkemade stelde dat we geen vluchtelingen- maar een huisvestingscrisis hebben. Anders dan de vluchtelingenkwestie, is de vraag over de bewoonbaarheid geen politiek maar een bestuurlijk probleem, aldus Burgermeester Aboutaleb. Uiteindelijk, zei hij, gaat dit over de betaalbaarheid van woningen en over de verdeling van inkomens.

Tintelende verwachting

Op zijn beurt vroeg Aboutaleb hoe Mačkić in haar praktijk op de huisvestingsvraag ingaat. Het vormt een prikkelende uitdaging voor architecten, zeker na een periode waarin alleen de expressie (lees gevel) van gebouwen de aandacht van architecten had. Volgens Aboutaleb zijn zaken als comfort en betaalbaarheid van woningbouw ook een zaak voor architecten. Het valt te verwachten dat de “tintelende verwachting” die de jury koestert naar het verdere werk van Mačkić, op dit vlak positief ingevuld zal gaan worden.

 

Meer over jonge architecten

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels