blog

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 7: De stad – gemeenteraad en diensten versus ‘onzichtbare hand’

Architectuur

Door Philip Krabbendam – In de vorige afleveringen hebben we gekeken naar de vele initiatieven van bewoners in buurten en wijken en naar de wisselwerking die hier is ontstaan tussen bewoners als consument enerzijds en als producent anderzijds. In deze aflevering kijken we naar de schaalniveaus van deelgemeenten en de gemeente, die ik samen zal omschrijven als ‘de stad’.

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 7: De stad – gemeenteraad en diensten versus ‘onzichtbare hand’

Gemeenteraad en diensten    

Gemeenten beschikken over diensten die, na overleg in de betreffende raadscommissies, uitvoering geven aan de wensen die in de gemeenteraad worden geformuleerd. Deze wisselwerking tussen consumenten en producenten is door het hogere schaalniveau van de stad niet zo direct als in wijken, buurten of straten, maar dat is onvermijdelijk. Wat wel kan worden vermeden zijn de problemen die hier ontstaan door het idee van de ‘terugtredende overheid’.

Outsourcing

Dit betekende dat een deel van het werk van de gemeentelijke diensten werd uitbesteed aan commerciële bedrijven. Outsourcing. Dit hoeft geen probleem te zijn zolang deze diensten de regie houden en aanspreekbaar blijven in de wisselwerking, via de raadscommissies, met de gemeenteraad.

Outsourcing ging ook zo ver dat diensten werden opgeheven, zoals de gemeentelijke nuts- en vervoersbedrijven. Het werk van deze diensten werd overgenomen door commerciële bedrijven. Door deze verschuivingen is de invloed van inwoners, via de gemeenteraad, sterk afgenomen, terwijl de werking van de ‘onzichtbare hand’ meer en meer voelbaar werd. Zo werden inwoners voor hun energie afhankelijk van op Europees niveau opererende, commerciële energiebedrijven. Een gemeenteraad die van mening is dat deze bedrijven duurzamer zouden moeten werken, heeft hier nauwelijks nog invloed op. Want commerciële energiebedrijven hebben weliswaar oog voor duurzaamheid, maar intussen blijven zij investeren in traditionele kolen- gas- en kerncentrales omwille van rendement en groei.

Aantasting van de openbaarheid

Door terug te treden heeft de overheid ook een deel van haar greep verloren op de openbaarheid van de stad. Daardoor konden bedrijven die zich vestigen in centrumgebieden, een eigen territorium afbakenen om daar hun eigen regels te stellen. Waarmee zij mensen kunnen weren die niet komen om te kopen, zoals scholieren die een hangplek zoeken, mensen die flyeren, muziek maken of mensen die de openbare ruimte opzoeken, om een praatje te maken met stadsgenoten. Waardoor ook hier de invloed van de ‘onzichtbare hand’ voelbaar wordt.

Gekeken zou moeten worden hoe de gemeente deze aantasting van de openbare ruimte zou kunnen tegengaan, zodat inwoners van de stad elkaar vrijelijk kunnen ontmoeten en in ‘terloopse contacten’ van gedachten wisselen over wat er speelt op het schaalniveau van hun stad. Waardoor zij zich hier thuis kunnen voelen en waardoor ook nieuwe wensen ten aanzien van de stad kunnen ontstaan.

Terugveroveren

Als gemeenten de openbare ruimte ‘terugveroveren’ op de daar gevestigde bedrijven kan ook iets gedaan worden tegen de aantasting van oude binnensteden. In de VS heeft het primaat van het bedrijfsleven geleid tot een doorgaand proces van sloop en nieuwbouw waardoor er nauwelijks nog sprake is van een historische context voor de hedendaagse steden. Zo sterk is die tendens in Europa niet, maar toch zien we ook hier dat historische centrumgebieden meer en meer worden overheerst door grote, nationale of internationale, ketens. Minder door sloop en nieuwbouw, maar door talloze billboards en gevelreclames.

Voordat gemeenten hiertegen kunnen optreden zal een politieke keuze moeten worden gemaakt, waarbij het vertrouwen in de ‘onzichtbare hand’ wordt gerelativeerd.

Herintreding van de gemeente

Om outsourcing te beperken zal een zelfde politieke keuze gemaakt worden, waardoor diensten die eerder zijn afgestoten, weer onder het gezag komen van de gemeente, lees: de inwoners, zoals vervoersbedrijven en energieleveranciers.

Daarnaast zouden ontwikkelingen in de openbare ruimte zo geregisseerd kunnen worden zodat een bezoek aan het centrum niet meer synoniem wordt met het bezoeken van een, net geopend, winkelcentrum.

Zorg voor de lagere schaalniveaus

Na herintreding kan het gemeentelijk bestuursapparaat ook bewonersinitiatieven op lagere niveaus ondersteunen. Zoals het geval is bij mandeligheid, waarbij de gemeente weer materialen levert terwijl bewoners hiermee aan de slag gaan. Ook zouden (ongebruikte) gronden en (leegstaande) panden aan bewoners kunnen worden toegewezen. Waarbij zo nodig het bestemmingsplannen kunnen worden gewijzigd. Gemeenten kunnen ook subsidies kunnen verstrekken aan bewonersorganisaties, of een garantie afgeven als bewoners leningen willen afsluiten bij derden, waar bewoners zelf hun wijk of buurt willen ontwikkelen.

Zodra het vertrouwen in de ‘onzichtbare hand’ is gerelativeerd, kunnen gemeenten zich ook vrij voelen om gentrificatie in goede banen te leiden en te voorkomen dat lokale sociale verbanden en voorzieningen hierdoor ondergraven worden. En om op te treden als woningen op grote schaal worden opgekocht, om te worden verhuurd aan expats en toeristen, waardoor niet alleen sociale verbanden en voorzieningen sneuvelen, maar ook nog eens grote delen van de stedelijke bevolking worden verdrongen uit de eigen stad.

Op weg naar een coöperatieve stad

In deze serie heb ik willen laten zien hoe een stedelijke boomstructuur uit kan nodigen tot een coöperatieve stad, met een economie die uitgaat van de wisselwerking tussen consumenten en producenten. Zo’n verandering zal niet van de ene op de andere dag plaatsvinden. Eerst zal de stad geïnterpreteerd moeten worden als een boomstructuur, en waar nodig aangepast. Daarbij zullen op elk niveau van de boomstructuur sociale verbanden en praktische voorzieningen moeten worden hersteld of tot stand gebracht. In de volgende episode wil ik de balans opmaken en een poging doen om vooruit te kijken.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels