blog

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 6: Buurt en wijk: directe invloed op de ‘onzichtbare hand’

Architectuur

Door Philip Krabbendam – In de vorige episode hebben we gekeken naar voorzieningen in buurten en wijken die gekenmerkt worden door een wisselwerking tussen bewoners als consument en bewoners als producent, die daarmee een coöperatieve economie belichamen. Deze nieuwe economie kan een indirecte invloed kunnen hebben op de oude economie van de ‘onzichtbare hand’. In deze episode kijken we naar initiatieven waarvan een directe invloed uitgaat op deze economie.

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 6: Buurt en wijk: directe invloed op de ‘onzichtbare hand’

Inkoopcoöperaties

Op sommige plaatsen hebben bewoners inkoopcoöperaties opgericht, supermarkten, waardoor zij als een georganiseerde groep consumenten hun wensen kenbaar kunnen maken. Bijvoorbeeld als het gaat om gezondheid, duurzame productie of dierenwelzijn. Als groep hebben zij nu meer invloed dan individuele gebruikers die in reguliere supermarkten alleen ‘met hun voeten’ kunnen stemmen.

Inkoopcoöperatie Inkoopcoöperatie

Deze coöperaties zullen meestal kleine producenten benaderen die zich bezighouden met gezonde en duurzame producten. Als dit op veel plaatsen gebeurt zullen ook grote producenten naar de geformuleerde wensen willen luisteren, aangenomen dat zij niet hun marktaandeel willen verliezen.

Zorg inkopen

Als er veel bewonersinitiatieven zijn, zijn er ook veel contacten tussen bewoners, waardoor zij zich thuis kunnen voelen in hun omgeving. Een voordeel, vooral voor diegenen die het meest zijn aangewezen op hun directe woonomgeving, zoals (ouders met) kinderen en ouderen. Voor ouderen kan dit een reden zijn om zo lang mogelijk in de eigen buurt of wijk te blijven wonen. Dit kan ertoe leiden dat ouderen zich verenigen in een inkoopcoöperatie om een zorgaanbieder te benaderen om gepaste vormen van zorg te ontwikkelen. Als coöperatie hebben zij een sterke positie in hun onderhandelingen met een professionele aanbieder, sterker dan wanneer zij als individuen opereren.

Kleine zelfstandigen kunnen in groepen van 40 of 50 een ‘broodfonds’ oprichten, waarin zij elkaar steunen in geval van ziekte of tijdelijke arbeidsongeschiktheid. Daarmee vormen zij hun eigen verzekering, met een eigen beleid en zonder bureaucratie.

Terloopse contacten

Een stedenbouwkundige boomstructuur kan de aanleiding vormen voor betrokkenheid op de gebouwde omgeving, waardoor er initiatieven kunnen ontstaan die samen een eigen ‘coöperatieve economie’ belichamen.

Dit alles kan worden ondersteund door voorzieningen die als een soort ‘smeerolie’ het sociale leven bevorderen omdat zij uitnodigen tot niet verplichtende ‘terloopse contacten’. Deze blijken ertoe bij te dragen dat bewoners zich meer thuis voelen in de gebouwde omgeving, wat de betrokkenheid op medebewoners en op de omgeving kan vergroten.

Openbare privéruimte

Om bewoners uit te nodigen tot ‘terloopse contacten’ kunnen we iets leren van een gewone bushalte, waar je iemand kunt aanspreken zonder dat deze denkt ; ‘waarom ik, wat moet-ie van me’, wat het geval kan zijn als je iemand aanspreekt in de openbaarheid van een groot plein of het strand.

Een is bushalte is ook openbaar, maar met de schaal van een privéruimte, die zorgt voor een beperking van het aantal aanwezigen. En er is een gespreksaanleiding, zoals het te laat komen van de bus, of het weer. Om mensen uit te nodigen tot ‘terloopse contacten’ kan gebruik worden gemaakt van het bushalteprincipe door ‘openbare privéruimten’ te ontwerpen, die voorzien zijn van een gespreksaanleiding. Zoals uitzicht op kinderen die eendjes voeren, een kunstwerk, voorbijgangers, straatartiesten, een lichtkrant of een vergezicht.

‘Openbare privéruimten’ met uitzicht op voorbijgangers ‘Openbare privéruimten’ met uitzicht op voorbijgangers

Buurtkantoor

Met de opkomst van internet is het mogelijk om thuis te werken. Dat bespaart reistijd, energie en ergernis in de file. Maar: in het eigen huis is men gauw afgeleid door huishoudelijke taken. Misschien is dat de reden dat studenten en zzp’ers die gemakkelijk thuis zouden kunnen werken, er tegenwoordig voor kiezen om te gaan werken op een openbare plek, waar anderen hetzelfde doen.

Om dit te faciliteren kan ook gedacht worden aan ‘buurtkantoren’ waar thuiswerkers samen ‘naar kantoor’ kunnen gaan, een kantoor dat een werksfeer biedt met faciliteiten als airco, een koffieautomaat, printers, een vergaderruimte (skype) en lunchfaciliteiten.

Omdat zo’n kantoor in de buurt staat heeft men automatisch contact met buurtgenoten, wat de sociale cohesie ten goede komt, terwijl op de begane grond ruimte kan worden gemaakt voor kinderopvang en de lokale coöp. Logistiek praktisch en ook een bijdrage aan de sociale cohesie voor de kinderen, die hier buurtgenootjes leren kennen die dichtbij wonen en die zij daardoor gemakkelijk kunnen opzoeken.

Het schaalniveau van de stad

Boven de niveaus van buurten en wijken liggen de niveaus van deelgemeenten en de gemeente als geheel. In het vervolg zal ik deze omschrijven als ‘de stad’. Ook hier is sprake van een, geformaliseerde, wisselwerking tussen consumenten, vertegenwoordigd in de gemeenteraad, en producenten, werkzaam in de gemeentelijke diensten. Hierover meer in de volgende episode.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels