blog

Blog – Detail 26: Betonnen balustrade

Architectuur

Door Marjolein van Eig – Eerder schreef ik over ontroerend fragiel stalen hekwerken met te dunne spijltjes, zo recht uit het brute beton. Die, als ze een klein beetje krom staan, mogelijk nog meer ontroeren, lijdend onder de last die ze moeten dragen. Je ziet ze nog wel eens in Zwitserland en in de Nederlandse architectuur van de jaren vijftig. Maar helaas, zo maken we ze niet meer.

Blog – Detail 26: Betonnen balustrade
St. Jakob-park in Bazel door Herzog de Meuron

Nee, het huidige hekwerk heeft een samenvattend stripje onder en boven en dan heb je maar een paar schroeven nodig om het geheel te monteren. Daarnaast kunnen de spijltjes niet meer zo prachtig dun, dat voldoet niet aan de huidige eisen; ze zouden de zandzakkentest niet doorstaan. De zandzakkentest spreekt tot de verbeelding. Ook de leek begrijpt waarover het gaat. Je neemt een zandzak en die gooi je tegen een hek aan, als test. De ontroerend mooie fragiele stalen spijltjes bezwijken. Maar bestaat deze test eigenlijk wel?

Deze test bestaat en is natuurlijk gevat in een NEN. De NEN, een fenomeen op zich, is pure ratio en spreekt nimmer tot de verbeelding. Het zijn teksten die ik altijd meerdere keren moet lezen om ze te begrijpen. Het kost enorm veel denkkracht en de ellende is, dat de inhoud vervolgens niet wil beklijven.

De NEN die ik zo even snel kan vinden met betrekking tot de zandzakkentest heet 6702. Het woord blijkt net iets anders te zijn, het is de zandzakslingertest. Deze NEN gaat over de zandzakslingerproef van glazen hekwerken. De proef bestaat uit het laten vallen van een zak met vijftig kilo aan glasparels (geen zand?) tegen de testopstelling. Het blijkt dat deze glazen balustraden weliswaar theoretisch gezien wel voldoen, maar dat het in de uitvoering niet altijd goed gaat. Profieltjes die niet goed gemonteerd zijn, kunnen die vallende persoon mogelijk helemaal niet tegenhouden. Het is een akelig idee.

Convent de la Tourette door Le Corbusier Convent de la Tourette door Le Corbusier

Nu ben ik niet zo dol op glazen balustraden, vaak zijn ze te hard, te koud, te veel glans, te transparant vanuit de woning, te dicht (door de spiegeling) vanaf de straat. Maar laat ik nu net een project hebben met hekwerken met glazen vullingen. Op de eerste verdieping weliswaar, dus als je valt ben je niet meteen dood, maar toch.

Liever maak ik fragiele hekjes, maar dat kan dus niet meer. Wat wel goed kan, is balustraden maken van beton. Lekker dik en stevig. Alleen, dat zie je niet vaak. De opdrachtgever of de bewoner ziet het denk ik niet graag. Hij vind het te bruut, te dik, te zwaar, wordt snel vuil, niet transparant genoeg.

Maar jarenlang werden er balustraden van beton gemaakt. Ze konden er wat van. En er kan ook van alles mee. Van dichte plaat, tot filigraan net, tot betonnen spijlen. De betonnen haak was in de jaren negentig populair, de balkons in een hoek of U-vorm zorgden voor een sterk grafisch beeld van de gevel. Die zijn in de loop van de tijd grauwgrijs geworden en daarmee wel wat minder grafisch.

Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium op het Schinkelterrein Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium op het Schinkelterrein

Een mooi voorbeeld van een betonnen hekwerk dat ik vaak gezien heb, is het hekwerk van Maaskant aan het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium op het Schinkelterrein in Amsterdam. Bij Inbo deden we de verbouwing van dit complex, samen met Wessel de Jonge architecten. Ik was de projectarchitect voor Inbo en dus vaak op het terrein te vinden. Het mooie van dit complex is de combinatie van rationele architectuur en decoratieve, functionele elementen. Zoals het hekwerk van het zijgebouw. Dat bestaat uit X-vormen, met in het midden en op de hoeken een O. Heel mooi detail.

Dit prachtige hek is indertijd vast plaatselijk bekist en gestort. Dat is een boel werk. Tegenwoordig zou het met matten in een mal geprefabriceerd worden. De hekwerken van Herzog & de Meuron bij het stadion van Bazel zijn mogelijkerwijs zo gemaakt. Ook hier zie je een prachtige elegante betondetaillering. In de toekomst zal zo’n hekwerk wellicht 3D-geprint worden.

Dergelijke balustraden worden in Nederland niet meer gemaakt. Dat komt niet door de zandzakslingertest, maar door het Bouwbesluit. De openingen zijn te groot en de opstap is te hoog. Er kan een kind op klimmen. In Zwitserland kan het wel, daar hebben ze zeker andere kinderen. Zo bepaalt het Bouwbesluit steeds sterker hoe Nederland eruit ziet. Spijlen om de honderd millimeter zijn de norm. Een betonnen hekwerk met gaten is niet gewenst. En daarmee ontzeggen we onszelf een reeks aan prachtige betonnen balustraden. Die mogelijk dicht en grauw zijn, maar die ook zo fascinerend rankheid en tegelijkertijd stevigheid kunnen uitstralen. Van beide zou ik wel wat meer willen zien, in dit hekwerkenland.

Een flat in de Bijlmer Een flat in de Bijlmer

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels