blog

Blog – Euralille van OMA-Rem Koolhaas opnieuw bezocht

Architectuur

Door Harm Tilman – Euralille, de transformatie van de voormalige vestigingswerken van de Noordfranse stad Lille tot Europees zakencentrum, werd mogelijk door de aanleg van de Kanaaltunnel en de komst van de TGV. OMA-Rem Koolhaas maakte samen met François Delhay het destijds veel bejubelde masterplan. Afgelopen week bezocht ik Euralille opnieuw. Wat bleek?

Blog – Euralille van OMA-Rem Koolhaas opnieuw bezocht

De Noordfranse stad Lille kampte eind vorige eeuw met de typische problemen van een voormalige industriestad. De textielfabrieken hadden zich verplaatst naar ver weg gelegen landen met lage lonen en zouden nooit meer terugkeren. Steden werden gedwongen ondernemend te worden en te zoeken naar manieren om bewoning en bedrijvigheid aan te trekken en vast te houden.

Door de komst van de TGV en de bouw van Kanaaltunnel liggen de Europese hoofdsteden plotseling veel dichter bij elkaar.

Europees zakencentrum

De Franse burgermeester Pierre Mauroy bedacht dat Lille zich zou kunnen ontwikkelen tot een Europees zakencentrum. De aanleg van de Kanaaltunnel en de komst van de TGV speelden een sleutelrol in de vorming van Euralille. Amsterdam, Parijs, Keulen en Londen kwamen veel dichter bij elkaar te liggen en Lille zou een belangrijk knooppunt zijn in dit netwerk.

Concept van Euralille

Intensivering van gebruik

Het nieuwe TGV station werd vlakbij de historische binnenstad gesitueerd, tussen de ringweg en het oude spoorstation, Gare Lille Flandres, op de voormalige fortificatie van de stad. Het Nederlandse architectenbureau OMA van Rem Koolhaas maakte in 1989 het plan voor dit gebied. Door trein, metro, bus en snelweg te verknopen in de doorsnede, werd een intensivering van het gebruik mogelijk gemaakt.

Schets van de Piranesiaanse ruimte

Piranesiaanse ruimte

Kern van het project is de zogenoemde ‘Piranesiaanse ruimte’, de plek waar de verschillende infrastructuren samenkomen, elkaar kruisen en op elkaar botsen. Het is een ruimte waar de gehaaste stedelingen elkaar kunnen passeren en tegenkomen. Ook de  verblijfsplekken zijn op deze ruimte georiënteerd. De uiteindelijk gerealiseerde hal haalt het overigens niet bij de grafiek waarmee OMA haar plannen illustreerde.

Centrale ruimte in het TGV-station

Projecten

Tussen 1991 en 1995 verrezen naast het TGV station (ontworpen door de Franse spoorarchitect J.M. Duthilleut), het winkelcentrum (ontworpen door Jean Nouvel), twee torens op het station (respectievelijk van Christian de Portzamparc en Claude Vasconi), het Viaduc Le Corbusier (dat de binnenstad verbindt met de faubourg Saint-Maurice), het door Gilles Clément en Empreinte ontworpen Matisse park en het iets verderop gelegen Grand Palais van OMA zelf.

Blik in het TGV station, ontworpen door de Franse spoorarchitect J.-M. Duthilleut

Betrokken op omgeving

Destijds werd Euralille gezien als een bewuste en gezochte breuk met de bestaande stad. Toch valt op hoe zeer het complex en de gebouwen dankzij de hellingbanen, de liften en de wegen ruimtelijk betrokken zijn op hun omgeving. Tegelijkertijd suggereren de verschillende vormen, vlakken en materialen een groots gevoel van vrijheid, vrij als ze zijn van iedere formele samenhang.

Op het station zijn twee kantoorgebouwen verrezen, ontworpen door Christian de Portzamparc en Claude Vasconi

Spectaculair uitgebreid

Afgelopen vrijdag bezocht ik op uitnodiging van Desso de Noordfranse stad opnieuw. De tijd bleek niet te hebben stil gestaan. Euralille is spectaculair uitgebreid met Euralille 2 (aan de zuidkant) en Euralille 3000 (aan de noordkant). Het oorspronkelijke zakencentrum zelf is intussen ook wel toe aan een flinke opknapbeurt.

Aan weerszijden van Euralille zijn nieuwe centrale projecten geïnitieerd en gebouwd

Nooit afgemaakt

Wat vooral opvalt is dat het zakencentrum bovenop het station nooit is afgemaakt, wat eigenlijk wel had gemoeten. Jammer genoeg is het gebleven bij slechts 2 van de 6 torens die OMA bovenop het station had geprojecteerd. Omgekeerd zijn bij de uitleg van Euralille 2 en 3000 weer geheel andere benaderingen gevolgd. Ieder bouwproject lijkt zijn eigen logica te volgen, zonder zich al te veel te bekommeren om het geheel.

Kaart met de belangrijkste projecten van het huidige Euralille

Project als ‘Blitzkrieg’

Vreemd genoeg leek Koolhaas dat zelf al te voorvoelen toen hij in een gesprek met Arie Graafland en Jasper de Haan uit 1996 het project typeerde als ‘een Blitzkrieg’. Kenmerkend waren de gelijke behandeling van alle partijen, met een vaste hand en met een zuivere topdown aansturing. Volgens Koolhaas uitermate efficiënt, maar tegelijkertijd iets ‘wat per definitie niet eeuwig door kan gaan’.

Bouwterrein Euralille

Vastgoedcrisis

De redenen hiervoor zijn van uiteenlopende aard. De opvolger van Mauroy legde weinig belangstelling voor het project aan de dag. Ook speelde de opkomende vastgoedcrisis van 1995 een rol. Dat de architectuur kritiek in Frankrijk in Euralille een terugkeer zag naar de principes van het vermaledijde La Défense uit Parijs, zal zeker niet hebben geholpen.

Locatie van Euralille in 1989

Geheimen

Maar wellicht speelt de architectuur van Euralille zelf ook een rol. Nu meer dan twintig jaar later kun je niet meer dan onder de indruk zijn van de buitengewone, authentieke ervaringen waarmee de gebouwen zijn vormgegeven. Tegelijkertijd zijn de geheimen van deze gebouwen amper te doorgronden en al evenmin te herhalen of kopiëren. Zo bezien was er weinig aanleiding voor een vervolg.

Lille Grand Palais, OMA-Rem Koolhaas en François Delhay, 1994

Lees ook

Masterplan OMA door OMA goedgekeurd

Transformatie van VROM tot Rijstraat 8 in Den Haag door OMA

OMA presenteert transformatieplannen voor Sjanghai

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels