blog

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 5: Indirecte invloed op de ‘onzichtbare hand’ in buurt en wijk

Architectuur

Door Philip Krabbendam – In de vorige episode hebben we gezien hoe op het niveau van de straat een wisselwerking kan ontstaan tussen bewoners als consumenten en bewoners die in werkgroepjes de rol van producent vervullen. In deze aflevering kijken we naar de hogere niveaus: de buurt en de wijk. Was de straat misschien vooral een oefengebied, op deze hogere niveaus kan de wisselwerking tussen consumenten en producenten misschien al enige invloed hebben op de economie van de ‘onzichtbare hand’. In deze aflevering een paar voorbeelden.

Blog – Ontwerpen voor een coöperatieve economie. Deel 5: Indirecte invloed op de ‘onzichtbare hand’ in buurt en wijk

Betrokkenheid op buurt en wijk

Elders heb ik aangegeven hoe een stedelijke boomstructuur ook op hogere niveaus, zoals de buurt en de wijken, aanleiding kan geven tot betrokkenheid van de bewoners op hun omgeving. Net als bij de straat is ook hier een duidelijk gedefinieerd en herkenbaar territorium van belang. Om de wensen die bewoners op deze hogere schaalniveaus formuleren zelf te realiseren kan een buurt- of wijkwerkplaats uitkomst bieden.

Buurtwerkplaats Noorderhof in Amsterdam Buurtwerkplaats Noorderhof in Amsterdam

Commons

Als bewoners zich eenmaal begonnen zijn zich te organiseren kunnen er vele initiatieven ontstaan. Dat dit meer is dan een mooi idee, blijkt uit de praktijk waar men zich organiseert om auto’s te delen, te carpoolen of gereedschap te lenen. Zo kan er ook een weggeefwinkel of een zogenaamde kledingbibliotheek ontstaan. Of er wordt een plek gereserveerd voor de reparatie van gebruiksartikelen: een ‘Repair Café’.

Verder zien we initiatieven om in de eigen omgeving groente te verbouwen en stroom op te wekken. Bij dit soort initiatieven spreekt men ook wel van ‘commons’, een term die oorspronkelijk verwijst naar gemeenschappelijk gebruikte gronden.

Weggeefwinkel in Utrecht Weggeefwinkel in Utrecht

Door middel van al deze commons in buurten en wijken regelen bewoners hun eigen zaken, vooral op gebieden waar de economie van de ‘onzichtbare hand’ het af laat weten, wat zichtbaar wordt in armoede, uitputting van de natuurlijke hulpbronnen en vervuiling van het milieu.

Kledingbibliotheek in Den Haag Kledingbibliotheek in Den Haag

Een weggeefwinkel en een kledingbibliotheek zorgen ervoor dat lage inkomens kunnen beschikken over dingen die anders onbetaalbaar zijn voor deze groep, waarbij tevens wordt voorkomen dat ongebruikte goederen of kleren worden weggegooid. Wat zorgt voor een beperking afval en van het gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Een Repair Café heeft dezelfde effecten.

Door in eigen omgeving groente te kweken maakt men zich ook onafhankelijk(er) van de ‘onzichtbare hand’ die groente gekoeld over grote afstanden over de aarde vervoert, wat ook weer ten koste gaat van natuurlijke hulpbronnen en de atmosfeer verder vervuilt met CO2.

Hetzelfde geldt voor stroom die men opwekt met zonnepanelen, hierdoor hoeft men minder een beroep te doen op stroom die wordt opgewekt in kolen- en gascentrales, die weer natuurlijke hulpbronnen verbruiken om niet alleen stroom, maar ook CO2 te produceren.

Coöperaties

Als ‘commons’ een substantiële rol spelen in de buurt of de wijk dan is het wenselijk dat zij over een democratische structuur beschikken om ervoor te zorgen dat alle betrokkenen, in de rol van consument en producent, tot hun recht kunnen komen. Hiervoor kan de juridische structuur van de ‘gemengde coöperatie’ worden gebruikt, waarin de democratische rechten van zowel consumenten als producenten zijn omschreven.

Zo’n juridische structuur maakt ook formele afspraken met derden mogelijk. Bijvoorbeeld met de gemeente over het gebruik van leegstaande gebouwen en braakliggende gronden, of over het ter beschikking stellen van materialen, zoals bij ‘mandeligheid’.

Indirecte en directe invloed

De samenwerking tussen consumenten en producenten op het niveau van buurten en wijken zal de economie van de ‘vrije hand’ nog geen geweld aandoen, al zal de productie misschien wat dalen of minder snel groeien. Zo kunnen coöperaties een indirecte invloed hebben op de gevestigde economie die produceert op nationaal of internationaal niveau.

Maar ook een directe invloed is denkbaar, namelijk als buurt- en wijkcoöperaties zich, als consumenten, direct met hun wensen tot deze producenten richten. Hierover meer in de volgende episode.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels