blog

Blog – Veld Volume en Vrijheid Deel 10 Gelaagd stedennetwerk

Architectuur

In de vorige afleveringen heb ik willen laten zien hoe met de ontwerpmethode ‘Veld en Volume’ vele ‘basisstructuren’ kunnen worden gevormd en uitgewerkt, varianten van boomstructuren waarin bewoners zich ruimtelijk en sociaal in hun omgeving te kunnen oriënteren. Waar nodig geholpen door voorzieningen die uitnodigen tot onderlinge contacten. Daarnaast heb ik het belang van een ‘centrale’ en een ‘perifere’ ontsluiting willen demonstreren. In deze laatste aflevering wil ik de ontwerpmethode inzetten als instrument voor analyse en besluitvorming bij gebiedsontwikkeling.

Blog – Veld Volume en Vrijheid Deel 10 Gelaagd stedennetwerk

Stedennetwerk
Om een gebied te analyseren kan gebruik worden gemaakt van het concept ‘stedennetwerk’ waarin steden worden geïnterpreteerd als knooppunten in een netwerk van wegen. Deze interpretatie kan het uitgangspunt zijn bij de (her)ontwikkeling wegen en voorzieningen in dat gebied. De illustratie hieronder laat zo’n netwerk zien met daarin een dorp, een kleine stad en een middelgrote stad.

Veld Volume en Vrijheid Deel 10 Gelaagd stedennetwerk 2
Dorp, kleine stad en middelgrote stad

Gelaagd stedennetwerk
Voor een beter begrip van het ‘stedennetwerk’ kunnen we ook de verschillende schaalniveaus in beeld brengen. Om deze zichtbaar te maken kan gebruik worden gemaakt van de kleuren, en van de velden en volumes van ‘Veld en Volume’.

Hiermee kunnen een ‘gelaagde stedennetwerk’ zichtbaar maken, een concept waarmee we bij de analyse van een gebied kunnen zien waar de boomstructuur verbeterd kan worden.

Analyse-instrument
In plaats van een Röntgen foto ontstaat er nu een MRI scan waarin kleuren de verschillende schaalniveaus laten zien. Waarbij de kleuren een andere betekenis hebben dan bij de ontwerpmethode. Geel verwijst nu naar het schaalniveau van de buurt of een dorp, groen naar het wijkniveau of een kleine stad, en rood naar het niveau van een middelgrote stad. De volumes zijn alleen indicatief.

Op onderstaande illustratie zien we rechtsboven een dorp, midden boven een kleine stad en in het midden een middelgrote stad.

Door de kleuren kunnen we het dorp nu interpreteren als een ‘naar buiten geschoven’ buurt van de kleine stad die weer als een ‘naar buiten geschoven’ wijk kan worden gezien van de middelgrote stad.

Veld Volume en Vrijheid Deel 10 Gelaagd stedennetwerk 3
Dorp wordt buurt, kleine stad wordt wijk  

Nu hebben we  een analyse-instrument in handen waarmee we een beeld kunnen krijgen van de aanwezige schaalniveaus. Indien gewenst kunnen we deze integreren in een heldere boomstructuur, door in het wegennetwerk een ‘centrale ontsluiting’ te ontwerpen, zodanig dat de delen van deze ontsluiting verwijzen naar de buurt of de wijk die zij ontsluiten.

In onderstaand voorbeeld is te zien hoe het dorp als (gele) buurt met een gele weg aan de kleine stad kan worden gekoppeld; deze kleine stad kan dan weer als wijk (groen) met een groene weg aan de middelgrote stad worden gekoppeld. In deze opzet kan een rode weg de (rode) middelgrote stad met het hogere niveau van de snelweg koppelen. De resterende lichtblauwe verbindingen zijn hier gehandhaafd als ‘perifere ontsluiting’.

Veld Volume en Vrijheid Deel 10 Gelaagd stedennetwerk 4
Centrale ontsluiting: de gele weg verbindt de buurt met de wijk, de groene weg verbindt de wijk met de middelgrote stad en de rode weg verbindt de stad met de snelweg

De boomstructuur die zo ontstaat kan dienen als een uitgangspunt voor een gebiedsontwikkeling die aansluit op de mogelijkheid voor bewoners om zich ruimtelijk en sociaal te oriënteren en die niet in de eerste plaats uitgaat van financieel rendement of bestuurlijke haalbaarheid.

Voorzieningen voor hoger schaalniveau
In steden zijn er naast de eigen voorzieningen vaak ook voorzieningen voor een hoger schaalniveau aanwezig. Bijvoorbeeld bij de hoofdstad van een provincie, waar kantoren aanwezig zijn voor het provinciale bestuur of een winkelcentrum met een regionale functie. In de illustratie hieronder zijn deze voorzieningen aangegeven door de aan de vorige afbeelding toegevoegde donkere volumes in het centrum.

Veld Volume en Vrijheid Deel 10 Gelaagd stedennetwerk 5
Voorzieningen voor een hoger niveau in het stadscentrum

Ontwikkeling en uitbreiding van deze voorzieningen kan het centrum onder druk zetten. Om de druk te verlichten kunnen dergelijke voorzieningen worden verspreid langs de snelweg, zie onderstaande illustratie. Maar dan wordt er gesproken over verrommeling. Er is kennelijk behoefte aan meer structuur.


Verrommeling langs de snelweg

Nieuwe analyse
Als nu voorzieningen van een hoger schaalniveau het stadscentrum te veel onder druk zetten, kan de ‘MRI’ ons meer laten zien dan de ‘Röntgenfoto’, namelijk dat deze blauwe  voorzieningen niet over een eigen, blauw, veld beschikken, over een hoger schaalniveau. De boomstructuur waarin deze voorzieningen een plaats zouden moeten vinden blijkt nu onvolledig te zijn.


De blauwe voorzieningen hebben geen eigen, blauw, schaalniveau

Centrum zonder stad
Als besloten wordt tot de aanleg van een bovenstedelijk schaalniveau, hoeft dat niet te betekenen dat daaromheen ook nog eens een grote stad moet worden gebouwd. Centra kunnen ook bestaan zonder te zijn opgenomen in een stad. Denk aan een traditioneel cowboydorp. Dit was een centrum met een saloon, een smid, een sheriff, een zadelmaker, een bank, een hotel en een wagenmaker, maar de gebruikers van deze voorzieningen woonden in de wijde omtrek.

Veld Volume en Vrijheid Deel 10 Gelaagd stedennetwerk 7
Centrum zonder stad

Een ‘centrum zonder stad’ is op onderstaande illustratie weergegeven door een blauw veld met blauwe volumes. Ontsloten vanaf de snelweg en aangesloten op het, lichtblauwe, netwerk van de ‘perifere ontsluiting’. Waarbij, om niet dogmatisch te zijn, een enkele voorziening die eigenlijk op het blauwe veld thuishoort, in de stad achterblijft. Zoals bijvoorbeeld een historisch provinciehuis.

Veld Volume en Vrijheid Deel 10 Gelaagd stedennetwerk 8
‘Centrum zonder stad’ in blauw

Nu zullen degenen die in dit centrum werken het bestaande wegennet, en mogelijk de nabijgelegen wijk, belasten met woon-werkverkeer.

Veld Volume en Vrijheid Deel 10 Gelaagd stedennetwerk 9
Toename verkeersdruk door woon-werkverkeer in bestaand wegennet en nabijgelegen wijk

Edge city
Om extra verkeersdruk te voorkomen kunnen degenen die werken in een centrum zonder stad, er ook wonen, ook weer net als in het cowboydorp. Een oplossing die we ook zien in het huidige concept van de ‘Edge City’, een geïsoleerd kantorengebied ‘met evenveel bedden als bureaus’.

Veld Volume en Vrijheid Deel 10 Gelaagd stedennetwerk 10
Een buurtje in het werkgebied

Nu kunnen we het ‘centrum zonder stad’ voorzien van een woonbuurtje. Dit mist dan echter een context. Maar als we denken aan het concept van het ‘gelaagde stedennetwerk’, dan weten we hoe dit probleem kan worden opgelost, namelijk door een deel van de lichtblauwe ‘perifere ontsluiting’ om te vormen tot een deel van de ‘centrale ontsluiting’ om het buurtje op te nemen in de boomstructuur die het verbindt met de nabijgelegen wijk, die weer deel uitmaakt van de middelgrote stad.

Veld Volume en Vrijheid Deel 10 Gelaagd stedennetwerk 11
Woonbuurtje van ‘centrum zonder stad’ door een uitbreiding van de ‘centrale ontsluiting’ opgenomen in boomstructuur  

Workshops
Met de hiervoor geschetste ontwerpmethode, en met het analyse-instrument, kan ervaring worden opgedaan in een aantal workshops, met verschillende woonprogramma’s, bouwlocaties en schaalniveaus. Het is ook mogelijk om met een opgave uit de eigen praktijk te experimenteren.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels