blog

Blog – Texel Metabolised; de architect als ruimtelijke onderzoeker

Architectuur

Architectuur en cartographie, een combinatie die opvallend vaak voorkomt. Architectonische presentaties beginnen vaak met een ruimtelijke onderbouwing waarin door middel van grafisch aantrekkelijk kaartmateriaal de omgeving wordt onderzocht. Kaartmateriaal wordt een ordening van gegevens op een grote schaal zoals een bouwtekening dat is op een kleinere schaal. Maar wat is hier nu het nut van? Waarom beperken we ons niet tot de schaal waarop we werken als architecten?

Blog – Texel Metabolised; de architect als ruimtelijke onderzoeker

Het antwoord wordt gegeven door een aantal alumni van de opleiding architectuur aan de TU Eindhoven. Dat cartographie in de architectuur geen gimmick is bewijzen ze met Texel Flows. Ze brengen nu -anderhalf jaar na het behalen van hun diploma- deze bijgewerkte atlas uit die een belangrijke rol speelde in hun afstudeeratelier ‘Texel Metabolised’.

Texel Metabolised; de architect als ruimtelijke onderzoeker. 2
De werkplek van het atelier Texel Metabolised in het bouwkundegebouw Vertigo 

Texel Metabolised
De titel Texel Metabolised werd bedacht door Bernard Colenbrander, professor aan de TU Eindhoven (TU/e) met een brede ervaring in cultureel architectonisch onderzoek en architectuurkritiek. Hij zet metabolisme hier in als analogie met het menselijke stofwisselingssysteem. Het idee voor de afstudeeropdracht was dat studenten op zoek gingen naar de werking van de ecologische, sociale en economische kringlopen van het eiland, dit naar aanleiding van de Texelse ambitie in 2020 zelfvoorzienend te worden op gebied van water en energie.

Texel Metabolised; de architect als ruimtelijke onderzoeker. 3
De kringlopen van voedinsstoffen in de bodem op Texel 

Dit gegeven leidde eerder al tot een onderzoeksatelier van de Internationale Architectuur Biennale Rotterdam. Hier kwam sterk naar voren dat een duurzame toekomst voor het eiland meer is dan zelfvoorzienendheid op energiegebied. De vraag is hoe duurzaamheid ingezet kan worden om belangrijke pijlers voor het eiland zoals toerisme en de unieke natuur in de toekomst te verbeteren. Wat is de onderlinge relatie tussen de lokale cultuur, ecologie, economie en duurzaamheid? En waar kunnen deze aspecten elkaar versterken? Om iets met die vragen te kunnen is het belangrijk om alle processen en stromen die de ‘stofwisseling’ van Texel vertegenwoordigen inzichtelijk te maken. Vandaar de vraag aan de afstudeerders om dit te onderzoeken.

Afstuderen in architectuur op de TU/e
Het afstuderen bij architectuur aan de TU/e duurt een volledig collegejaar waarvan het eerste semester wordt gebruikt voor het onderzoek. Vaak wordt dit onderzoek vanuit architectonische thema’s benaderdzoals gebruiksprogramma, typo-morphologie, architectonische details of fenomenologie; al dan niet in relatie tot een belangrijke architect of architectuurstijl.

Texel Metabolised; de architect als ruimtelijke onderzoeker. 4
Kaart van het wekelijkse ritme in de visserij op Texel 

Texel Metabolised is bijzonder omdat het onderzoek een breder maatschappelijk uitgangspunt heeft dan andere afstudeeropdrachten. Naast de architectuur werden

stromen van water, afval, energie, mensen, goederen en geld van en naar het eiland in kaart gebracht en gebundeld in een atlas. Hierdoor ontstond een breed kader van kennis over de sociale, culturele, historische en economische eigenschappen van Texel.

In het tweede semester van het afstudeerjaar snijden de 19 studenten vervolgens zelf één van de thema’s aan als basis voor hun architectonische programma. Daarbij zoeken ze de input van experts die vaak helemaal niets met de bouw te maken hebben om hun thema verder uit te diepen.

Texel Metabolised; de architect als ruimtelijke onderzoeker. 5
Schema van de afvalstromen op, van en naar Texel 

Kijk bijvoorbeeld naar het ontwerp van Emma Lubbers voor een waterzuiveringsinstallatie die verspreid ligt over het landschap.  Hiervoor ging ze het gesprek aan met beheerders van lokale waterzuiveringsinstallaties en kwam er achter welke technieken er gebruikt worden. Om het proces van waterzuivering ruimtelijk inzichtelijk te maken heeft ze een route langs verschillende paviljoens ontworpen die allemaal een ander onderdeel van het zuiveringsproces vertegenwoordigen. Op deze manier wordt de technische kennis gecombineerd met een nieuwe beleving die breder is dan het pragmatische doel van de installatie.

De architect als….
Dit voorbeeld laat perfect zien waarin afgestudeerde architecten van de TU/e goed zijn. Door middel van analyse en verbreding kan een architect van veel verschillende thema’s op de hoogte zijn en de problemen zich eigen maken. Bijzonder aan het vak van de architect in het algemeen is dat hij of zij in staat is om vragen vanuit een ruimtelijk perspectief te bekijken. Emma Lubbers wordt tijdelijk een expert op het gebied van waterzuivering maar verliest nooit uit het oog wat de ruimtelijke implicaties van een zuiveringsinstallatie kunnen zijn.

Texel Metabolised; de architect als ruimtelijke onderzoeker. 6
Kaart van het toeristische landschap; uit een serie van kaarten die de verschillen tussen het toerisme van de 17e eeuw tot de 21e eeuw laat zien. 

Texel Flows
Hiermee is ook de liefde van veel architecten voor cartographie te verklaren. Wellicht zijn ze niet persé de beste onderzoekers maar ze kunnen wel sociale, financiële of culturele tendensen in kaart brengen en daarmee ruimtelijk duiden. Daarom is de atlas, getiteld ‘Texel Flows’ die het groepje alumni nu uitbrengt erg interessant. Het laat zien op welke manier onderzoek de basis kan zijn voor een architectonische ingreep.

Het feit dat er anderhalf jaar lang in de vrije uurtjes is geschaafd aan de layout, de grafische kwaliteit en de inhoud is een teken dat de deelnemers aan het atelier waarde hechten aan dit onderzoek. Het leidt nu tot iets wat helaas veel te weinig voorkomt; namelijk dat TU/e architectuur afstudeerateliers werk publiceren dat iets wezenlijks zegt over het project én van waarde is voor het onderzoeksgebied.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels