blog

Blog – Nieuwe VINEX nodig op energiegebied

Architectuur

De VINEX ligt ten grondslag aan de grootschalige woonwijken die afgelopen periode in en rond de grote en middelgrote steden zijn gebouwd. Volgens berekeningen staan we de komende jaren voor een vergelijkbare opgave. Aan de onderbouwing van deze grote aantallen wordt getwijfeld. Maar heeft los daarvan, de verduurzaming van de bestaande voorraad niet veel meer prioriteit?

Blog – Nieuwe VINEX nodig op energiegebied

Dit jaar is het precies 25 jaar geleden dat de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening Extra (VINEX) het licht zag. Een ambtenaar op het toenmalige Ministerie VROM had op een zakjapanner de gemiddelde woonconsumptie in Nederland uitgerekend en vergeleken met die in de ons omringende landen. Omdat de gemiddelde woonoppervlakte in ons land achterliep, diende in de periode 1995-2005 650.000 woningen te worden gebouwd. De VINEX zag het licht.

  

 MVRDV, woningbouw, VINEX-locatie Ypenburg, Den Haag

VINEX-wijken

Het in deze nota ontwikkelde programma leidde tot de aanleg van de zogenoemde VINEX-wijken. Op basis van het beginsel van de compacte stad werden deze wijken aan de randen van de grote en middelgrote steden gepland en tot ontwikkeling gebracht. Gedurende de aanleg is vaak getwijfeld aan de levensvatbaarheid van deze wijken. Maar terugkijkend kunnen we slechts vaststellen dat de VINEX een groot succes is.

Vergelijkbare opgave

Op dit moment staat Nederland voor een vergelijkbare opgave. Recent is berekend dat Nederland in 2040 wederom 1 miljoen nieuwe huizen nodig heeft. Dit betekent dat we jaarlijks tussen de 40.000 tot 80.000 woningen per jaar zullen moeten bouwen. Toch ligt het niet voor de hand om hiervoor een nieuw VINEX-project te starten.

Soeters van Eldonk architecten, VINEX-locatie Oranjewoud, Herenveen

Leegstand

In de eerste plaats is het nog maar de vraag of genoemde prognose realistisch is. Ze houdt bijvoorbeeld geen rekening met de forse leegstand in de bestaande woningbouw. Als je dat wel doet, hoef je volgens de Rotterdamse architect Reimar von Meding van KAW jaarlijks niet meer dan 20.000 woningen nieuw te bouwen.

 

Leegstaande woningen in De Marne 

Verstedelijking

Minstens zo belangrijk is de vraag waar deze woningen terecht gaan komen. Gaan we ze aan de stadsrand bouwen, zoals de Delftse hoogleraar Peter Boelhouwer onlangs in Trouw betoogde, of zien we uit naar onbenutte terreinen en leegstaande gebouwen binnen de steden, een standpunt waarvan Cees Jan Pen een overtuigd pleitbezorger is?

Immergrun architecten, toekomstbestendige metropool Amsterdam

Verduurzaming van de stad

Een vraag van een geheel andere orde is de verduurzaming van de steden. Afgesproken is dat in 2050 Nederland klimaat-neutraal is. Tegen die tijd zullen we in heel Nederland geen fossiele brandstof meer gebruiken. Dat houdt in dat we in de periode tot 2050 7,3 miljoen woningen hierop moeten aanpassen. Tot nu komt daar nog weinig van terecht. Twee willekeurige voorbeelden helpen dit te verduidelijken.

Teeken Bekkers, renovatie Kerkrade-West

All electric?

Zo onderzoekt Bouwfonds Property Development (BPD) op dit moment de toepasbaarheid van biogas-woningen in de nieuwbouw. Een koe zou voldoende zijn om twee huishoudens te verwarmen. Het pleidooi van Minister Kamp voor gas-loze nieuwbouwwijken wijst BPD af. Een probleem in deze benadering is echter dat biogas-wijken nog steeds CO2 uitstoten. Bovendien zijn ze niet om te bouwen tot klimaat-neutrale wijken.

Twee-onder-een-kap woningen in Vogelzang in Rhenen, ontwikkelaar BPD

Verduurzaming van het corporatiebezit

Een ander voorbeeld. De woonvisie van de gemeente Rotterdam wil de corporatie-voorraad in 2025 op gemiddeld energielabel B hebben. Dit loopt achter bij de landelijke doelstelling over energiezuinigheid. De Woonvisie acht dit echter acceptabel, omdat van de corporaties ook investeringen worden gevraagd in andere Rotterdamse woonopgaven, waaronder de stedelijke vernieuwing van Rotterdam-Zuid.

Afrikaanderwijk op Rotterdam-Zuid. Volgens Woonvisie Rotterdam moeten voor 2030 door sloop of opwaardering 20.000 woningen uit het goedkope segment verdwijnen. Daarvoor in de plaats komen 35.000 woningen uit het duurdere segment.

Transitie

Met de transitie naar een koolstofarme wereld maakt Nederland nog niet veel vaart. Hier zal de wal het schip ongetwijfeld keren. Zonne-energie kun je lokaal opwekken en komt voort uit hernieuwbare bronnen. Door wijken ‘all electric’ te maken kun je gemakkelijk overschakelen op zonne-energie. Zelfs een bedrijf als Shell wil een portfolio opbouwen in zowel biobrandstoffen, waterstof en slimme consumentenoplossingen als zonne- en windenergie. Het kan niet anders of ook de projectontwikkeling zal volgen.

Voorbeeld van een all-electric house in  Gorinchem. In de all electric woonwijk wordt de energievraag beantwoord met elektriciteit, voor een deel afkomstig uit zonnepanelen. De flexibiliteit, nodig voor het opladen van auto’s en het verwarmen van huizen, is mogelijk dankzij opslag van elektriciteit.

Nieuwe VINEX?

Als een nieuwe VINEX nodig is, dan kan die dus het beste worden ingezet voor de transitie van gas naar elektriciteit, van fossiele naar hernieuwbare brandstof. Zeker is dat deze transitie gevolgen heeft voor de plattegronden en architectuur van de woningen. In deze transitie liggen voor architecten de nodige kansen en daarmee veel werk in het verschiet.

 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels