blog

Blog – Het Lanzarote van Manrique: een collectief en breed gedragen project

Architectuur

Lanzarote, het meest oostelijke van de Canarische eilanden, heeft een volledig vulkanisch landschap. De kunstenaar Cesar Manrique promootte in de jaren 60 en 70 een ambitieus territoriaal project waarmee de ontluikende toeristische industrie werd afgestemd op dit landschap. De architectuur van het eiland vormde de grondslag van de bouwcultuur waarin hybriden van cultuur en natuur een belangrijke rol spelen.

Blog – Het Lanzarote van Manrique: een collectief en breed gedragen project

In de geschiedenis zijn de nodige voorbeelden te vinden van architecten die hun stempel drukken op een stad of regio. Bij nieuwe steden zie je dat eerder optreden dan bij steden die al een tijdje bestaan. Rond Parijs zijn bijvoorbeeld 5 nieuwe steden gepland die min of meer op het conto zijn te schrijven van Paul Delouvrier. Minstens zo interessant is Brasilia, het werk van een stedebouwkundige, Luigi Costa en een architect, Oscar Niemeyer.

 

Cergy Pontoise, een van de nieuwe steden rond Parijs

Brasilia, gepland door Luigi Costa en Oscar Niemeyer

Stadsarchitect

Spannender is het in steden die al bestaan en waar stedelijke belangen al zijn uitgekristalliseerd. Een geweldig voorbeeld is Ljubljana of Laibach waar Jozef Plecnik stadsarchitect was in een tijd dat deze stad enorm begon te groeien. In die hoedanigheid ontwierp hij tal van publieke werken die de groei van de stad begeleidden en het functioneren van de stad verbeterden. Ze getuigen van een grote schoonheid.

Jozef Plecnik, Driebruggen, Ljubljana (Slovenië) 

Kleurenrijkdom

Een ander voorbeeld is Cesar Manrique (1919-1992). Na een verblijf in New York keerde hij in 1966 terug naar het eiland Lanzarote. Het vulkaanlandschap behoort tot de mooiste in de wereld. Door de aanwezigheid van basalt, ijzer, krijt en fosfaat is de kleurenrijkdom ongeëvenaard. Gevoegd bij het milde klimaat, is het een aantrekkelijk gebied voor het internationale toerisme. Omdat het amper regent op Lanzarote, is de schaarste aan water een belangrijk issue.

 

Hybride model

De kracht van Manrique is dat hij de opkomst van de toeristenindustrie op Lanzarote onderkende en wist te verbinden met de politieke besluitvorming op het eiland over de stedelijke ontwikkeling. Hij maakte zich sterk voor een model waarin de natuurlijke en culturele erfenis van het eiland zo veel mogelijk worden gespaard en met elkaar worden verbonden. Op die manier kunnen ze een rol spelen in het toerisme.

 

Intelligente planning

In 1986 zei hij daar zelf over: ‘Lanzarote is een klein eiland, met een eigen logica en een omvang die slechts een zeker aantal bewoners toelaat. Als we echt een eiland met woonruimte willen hebben, waarin een evenwichtige ontwikkeling kan plaats vinden, dan hebben we een intelligente planning nodig, die een einde kan maken aan de chaotische groei. De laatste gehoorzaamt weliswaar aan de huidige wetgeving, maar wordt in ieder beschaafd land als totaal immoreel ervaren.’

Tunnel

De Jameos del Agua is aangelegd in een ondergrondse vulkaantunnel die is ontstaan door de vulkaanuitbarstingen uit de 18de eeuw. Het project bestaat uit drie Jameos oftewel openingen in de grond. Via de eerste opening daalt de bezoeker af in een ondergrondse ruimte en van daaruit in een donkere grot met een ondergronds meer. Groter kan het contrast met de tuin die je daarna betreedt niet zijn: een enorme overvloed aan vegetatie rond een vijver met intens blauw water in het volle zonlicht.

Uitzichtpunt

De Mirador del Rio ligt op de uiterste noordpunt van het eiland en biedt uitzicht over de oceaan en het eiland La Graziosa. Ze bestaat uit twee gewelven die zijn uitgehakt in de vulkaansteen en die de ogen van de Mirador vormen. De gebogen ramen versterken het effect van het geboden panorama.

Cactustuin

De Jardin de Cactus is aangelegd in een oude groeve nabij het plaatsje Guatiza. Het terrein is aangekocht door de Cabildo van Lanzarote en vervolgens ommuurd. De vorm verwijst naar de vulkaankraters op het eiland. De tuin bestaat uit terrassen aan de randen, waarop de cactussen staan tentoongesteld, aangevuld met cactus bedden en kronkelende paden in het midden. Een watervijver met sculptuur completeert het beeld.

Continuïteit en vernieuwing

In de architectuur van Manrique keren vormen en kleuren terug die deel uitmaken de architectonische tradities en nationale cultuur van Lanzarote. Het vulkaanlandschap vormt de context waarin ook nieuwbouw haar plek krijgt. De taal die Manrique gebruikt verwijst naar de gesteenten en planten die de gebouwde omgeving omgeven. Continuïteit is heel belangrijk in dit werk, maar die wordt niet zonder slag of stoot bereikt.

Landbouw

De architect Ben van Berkel die jaarlijks meerdere keren op Lanzarote verblijft heeft daarover gezegd: ‘Het probleem van Lanzarote is dat de oude landbouwmethodes enorm arbeidsintensief zijn, doordat het land onbegaanbaar is. Daardoor is agrarische bedrijfsvoering niet langer haalbaar. De grond ligt braak. Een generatie jonge boeren denkt er nu aan de oogsten binnen te halen met drones. Dan kan het weer wel. Dat vind ik een sterke ontwikkeling.’

 

Nieuwe bouwcultuur

In zijn tijd deed Manrique iets vergelijkbaars. De plekken die hij heeft gecreëerd, tillen je op, althans dat effect hebben ze op mij. Hij geeft haast een goede definitie van wat architectuur vermag. Het mooie is dat zijn projecten niet alleen zijn toe te schrijven aan zijn creatieve genie, maar tevens stevig verankerd zijn in een collectief en breed gedragen project. Ook na 50 jaar zijn deze projecten nog fris en levendig. De manier waarop hij aan een nieuwe bouwcultuur werkte, is dan ook nu nog zeer inspirerend.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels