blog

Blog – Oliedam belicht impact olie op architectuur

Architectuur

Oliedam heet een kleine maar interessante tentoonstelling die op dit moment is te zien in het Stadsmuseum van Rotterdam, onder in het Timmerhuis van OMA. Deze tentoonstelling beoogt de invloed van olie op de verstedelijking van Rotterdam te verduidelijken. De grote vraag is hoe dit zal gaan in het komende ‘post-olie’ tijdperk.

Blog – Oliedam belicht impact olie op architectuur

Olie speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van Rotterdam. Op de tentoonstelling Oliedam wordt gesteld dat Rotterdam aan de opslag en verwerking van olie zijn status als grootste haven ter wereld heeft te danken. Dat laatste was in 1962, in 2004 moest ze deze plek afstaan aan Shanghai. Inmiddels is Rotterdam afgezakt naar de vierde plaats.

Aanvankelijk was de olieverwerkende industrie op Zuid gevestigd, maar al snel schoof ze op in westelijke richting, samen met de steeds grotere worden havens: Charlois, 1e en 2e Petroleumhaven, Botlek, Europoort, Maasvlakte en recent de Tweede Maasvlakte. De tentoonstelling laat fraai zien hoe de aanvoer, verwerking en doorvoer van olie het industrielandschap ten westen van Rotterdam wijzigde en vormde.

De tentoonstelling toont ook de aanwezigheid van de olie-industrie in de stad. Symbolen daarvan zijn zulke uiteenlopende gebouwen als de Shell toren aan het Rotterdamse Hofplein, het Shellkantoor in Den Haag van JJP Oud of de bibliotheek van Jaap Bakema. Samen met benzinestations vertellen deze gebouwen van de intensieve samenwerking na de tweede wereldoorlog tussen architecten en olie-industrie.

 Opinie Harm Tilman Oliedam tentoonstelling Olie en Architectuur
Hoofdkantoren van Shell in Rotterdam en Den Haag

Niet minder indrukwekkend is de invloed die de auto op de stad Rotterdam heeft gehad. Zo werd het wederopbouwplan dat Witteveen direct na het bombardement van 1940 ontwierp en dat zich aan de historische stadsplattegrond hield, in 1946 vervangen door het zogenoemde Basisplan van Van Traa, waarvan brede oostwest en noordzuid boulevards de belangrijkste verdienste waren. Rotterdam werd zo een echte autostad.

Oliedam laat dit op beknopte wijze zien. De tentoonstelling werpt vraag op of en in hoeverre de relatie tussen energie en landschap zich de komende tijd zal wijzigen. Oliedam denkt dat het olietijdperk ten einde begint te lopen. Ze wijst daarbij op het gegeven dat het autoverkeer steeds meer begint vast te lopen. Ook de druk op het milieu en de eindigheid van ruwe grondstoffen kondigen een nieuw post-olie tijdperk aan.

 Petroleum opslag Opinie Harm Tilman Tentoonstelling Oliedam over Olie en architectuur
Petroleumopslag in 1927 Pakhuismeesteren

Wellicht is de wens hier de vader van de gedachte. De olieprijzen dalen immers al sinds lange tijd terwijl de productie op volle toeren blijft draaien. De oliemaatschappijen verwachten dankzij nieuwe technieken in staat te zijn nieuwe olievelden aan te boren en minsten 50 jaar vooruit te kunnen. Voorst lijken de samenstellers van de tentoonstelling de impact die de moderniteit op de stad heeft gehad, maar met moeite van zich af te kunnen schudden.

Eerder dan af te lopen, lijkt het olietijdperk een nieuwe fase in te gaan. Voor een deel kun je dat afleiden uit de ontwikkelingen in de golfstaten zelf. Zo zorgde de vondst van olie in de jaren zestig van de vorige eeuw voor de snelle groei van de stad Dubai. Om de economische basis van de stad te verbreden kwam eind vorige eeuw de focus op het toerisme te liggen. Het leidde tot omvangrijke investeringen in de architectuur van hotels, wegen, woonwijken en voorzieningen.

 Petroleum opslag Opinie Harm Tilman Tentoonstelling Oliedam over Olie en architectuur
In 1963 werd de Van Brienenoortbrug geopend; in korte tijd ontstonden grote files en werd de brug verdubbeld

Een ander antwoord op deze vraag levert de stad Rotterdam. De Shell toren domineert nog steeds de Coolsingel, maar Shell verruilde dit hoofdkantoor bijna twee decennia geleden voor een perifere vestiging op het bedrijvenpark Rivium, om recent [in 2012] met hangende pootjes terug te keren naar Rotterdam en haar intrek te nemen in een door Dam Partners ingericht kantoor aan het Weena. In de Shell toren is nu Spaces gevestigd, naar een ontwerp van Sevil Peach.

Petroleum opslag Opinie Harm Tilman Tentoonstelling Oliedam over Olie en architectuur
Maquette raffinaderij jaren 70 Shell Europoort

Grootste vraag is wellicht of, en zo ja hoe, de transitie van olie naar hernieuwbare energiebronnen zal gaan verlopen. Zullen bijvoorbeeld onze woonwijken anders worden opgezet als de energieproductie en distributie niet langer centraal verlopen maar verspreid worden over de regio?

Tentoonstelling ‘Oliedam. Rotterdam in het Olietijdperk 1862 – vandaag’ is te zien tot 2 november 2016 in Museum Rotterdam, Rodezand 26, Rotterdam (geopend dinsdag t/m zondag van 11.00 tot 17.00 uur, maandag gesloten)

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels