blog

Blog – Belgrado

Architectuur

Als architect ben je altijd met je vak bezig. Zo ook op vakantie in Belgrado de hoofdstad van Servië. Een stad in het centrum van de Balkan met een roerige geschiedenis. Na 500 jaar gedeeltelijke overheersing door en conflict met het Ottomaanse rijk genoot Servië een korte zelfstandigheid gevolgd door een nieuwe overheerser, het Oosterijks Hongaars rijk. Snel volgde twee wereldoorlogen met nieuwe bezetters en uiteindelijk de geboorte van Yugoslavie die een vreedzame periode inluidde.

Blog – Belgrado
?????????????

De socialistische droom duurde niet lang en de unie viel uit een in een verschrikkelijke burger oorlog. In 1999 volgde een nieuwe oorlog met 78 dagen aan NAVO bombardementen en een boycot waarvan de sporen nog steeds te zien zijn. Het land is uitgeput en de mensen zijn moe van politieke beloftes. 

 
Hoofdstraat Belgrado 

Energie
Iedere keer dat ik in Belgrado ben valt me op dat de hoofdstad, ondanks alle ontberingen die de bevolking heeft ondergaan, bruist van de energie. De inwoners houden van flaneren en buiten zijn. De terrassen zitten dan ook weer barstensvol. Zelfs ten tijde van extreme armoede weten de meeste Belgradoers wel een manier te vinden om zich een kop koffie te veroorloven in een van de vele Cafana’s (cafe’s).

 
Zicht vanaf het fort Kalemegdan 

De stad met 1,5 miljoen inwoners ligt op het punt waar de Sava rivier de Donau ontmoet. Precies op deze ontmoeting torent het fort Kalemegdan uit boven de stad met een fantastisch zicht op de oude stad en het nieuwe deel uit de jaren 70 aan de overkant. Belgrado is een fijne mengelmoes van art nouveaux gebouwen, prachtige villa’s uit de Habsburgse periode en typische socialistische architectuur zoals de Beogradanka toren. Het is ondanks het verval een hippe stad waar Oost en West elkaar ontmoet.

 
De uitgaanswijk Sava Mala 

Sava Mala
De uitgaanswijk van Belgrado is Sava Mala aan de rivier de Sava. De wijk met prachtige antieke villa’s, het oude station met rangeerterrein en vervallen industrie ligt precies tussen de rivier en het centrum van de stad. Tijden lang stonden de meeste gebouwen leeg en was dit deel van de stad een doorvoer route voor vrachtwagens. Sinds de nieuwe ringweg is de verkeersdruk enorm afgenomen en het weer een onderdeel van de stad.

 
Een bar in Sava Mala 

Vanaf 2010 vestigde kunstenaars zich in de lege panden en inmiddels zijn de hipste clubs,  galeries, cafés en restaurant hier gevestigd. Als je er heen wilt moet je snel zijn, want het kan binnenkort zomaar over zijn.  Er zijn  grootse nieuwbouwplannen om de stad met de rivier te verbinden.

Belgrado ‘waterfront’
De overheid wil een compleet nieuwe wijk bouwen genaamd ‘Belgrado water front’. Plannen om het treinstation te verplaatsen en de stad aan te sluiten op de rivier stammen al uit 1923. Een populair terugkerende thema in verkiezingscampagnes en dus ook een parade paardje voor de in 2014 verkozen premier Aleksander Vucic. Een tijd lang geloofde niemand in de plannen en dacht iedereen dat het weer een zoveelste verkiezingsbelofte was.

 
Belgrade Waterfront 

Gelikte impressies tonen nu een nieuwe woonwijk en een zaken centrum met een heuse skyline. Door een financiële injectie en een projectontwikkelaar genaamd Eagle Hills uit Abu Dhabi lijkt het dit keer toch echt van de grond te komen. Inmiddels is een groot deel langs de rivier bouwrijp gemaakt en heeft met een promenade langs de rivier aangelegd.

Verdeeldheid
De publieke opinie is verdeeld. Een groot deel van de mensen denkt dat het schip alsnog zal stranden en dat er vooral veel geld in de verkeerde zakken zal verdwijnen. Veel inwoners vinden het ook een verbetering. Zij redeneren dat het nu tenminste is opgeruimd en er is een heuse wandelroute langs het water is.

 
Belgrade Waterfront 

Toch is niet iedereen het eens met het project. Tegenstanders verenigd in de groepering Ne da(vi)mo Beograd demonstreren regelmatig. Volgens hen is de toekomst van Sava Mala in het plan niet duidelijk, is er geen helder stedenbouwkundig ontwerp en is het plan op slinkse wijze door het parlement geloodst. Men is gefrustreerd over het feit dat er geen lokale architecten bij betrokken zijn en het nieuwe plan niet aan structuurvisie voor Belgrado voldoet.

Ik weet niet genoeg van de lokale politiek om een oordeel te vormen over de beweegredenen voor het nieuwe plan of de bezwaren daar tegen. Wel kan ik mij voorstellen dat dit plan Belgrado, dat altijd een belangrijke stad in de regio was, weer op de kaart kan zetten.

 
Sava Mala 

Dit soort projecten zijn door de grote financiële belangen natuurlijk altijd kwetsbaar voor fraude en misstanden. Iets wat we in Nederland hebben ondervonden bij de Zuidas in Amsterdam dat ook niet wars van wantpraktijken was.

Kopiëren en plakken
Waar ik me zorgen over maak is de trend dat beroemde bureaus of invloedrijke ontwikkelaars luk raak plannen maken voor steden over de hele wereld zonder zich te verdiepen in de lokale sociale structuur en cultuur. Belgrade waterfront lijkt dan ook uit de lucht gevallen zonder goed aan te sluiten op het stedelijk weefsel. Overtuigende impressies tonen een ontwerp dat we eigenlijk al kennen. Een blokken grit van anonieme kopieer en plak architectuur als een eiland in de stad.

 
Sava Mala 

Het is duidelijk dat het ontwerp ergens ver weg op een tekentafel is gemaakt voor dat de wijk Sava Mala uitgroeide tot culturele hub. Ik ben niet tegen globalisering en snap dat je als architect niet zomaar nee zegt tegen een internationaal project, maar in de praktijk ontwikkelen steden en hun bevolking zich op dit moment sneller dan je kan ontwerpen. Het is dan van groot belang dat je lokale multidisciplinaire teams als ogen en oren van de stad betrekt bij dit soort opgaven. Alleen dan kun je op maat met de groei mee ontwerpen.

Ik hoop dat de bij nieuwe ontwikkelingen uiteindelijk lokale partijen worden betrokken en dit deel samen met Sava Mala toch zijn plek weet te vinden in deze bruisende stad waar ik zo van hou.


Beeld: Maja Popovic

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels