blog

Blog – High-rise: wonen in hoge dichtheid

Architectuur

Al lang keek ik uit naar de film High-rise en nu, op vakantie, had ik eindelijk de kans hem te zien. De film van Ben Wheatly is een adaptatie van het gelijknamige boek van de Engelse schrijver J.B. Ballard uit 1975. Het maakt deel uit van een kwartet waartoe ook de eerder verschenen boeken Atrocity Exhibition, Crash en Concrete Island behoren. In deze romans onderzoekt Ballard de grootstedelijke angst en de mogelijkheden deze te overwinnen.

Blog – High-rise: wonen in hoge dichtheid
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Mijn belangstelling voor de verfilming komt niet alleen voort uit het verhaal, waarover straks meer, maar zeker ook uit het feit dat de gebouwde omgeving bij Ballard geen achtergrond vormt voor, maar integraal onderdeel is van het menselijke bestaan. De schrijver vond dat de fysieke omgeving invloed heeft op de psyche van een mens. Sterker nog, hij was ervan overtuigd dat gebouwen inhoud hebben.

Alledaagse omgeving

Bij Ballard dus geen verleidelijke stadsbeelden, iconische gebouwen of hippe stadsevents, maar het tegendeel hiervan: parkeerplaatsen, snelwegopritten, knooppunten, tankstations, vakantiedorpen, Vinex-wijken, zwembaden, enz. Kortom al die delen van de stad waar we normaliter geen aandacht aan schenken of oog voor hebben en waar we ogenschijnlijk simpel onze dingen doen.

Opinie Harm Tilman - High-rise: wonen in hoge dichtheid 

Verval tot tribalisme

High-rise gaat over een gemeenschap van 2000 mensen, die een 40 verdiepingen tellende toren bewoont. Al snel vervalt deze gemeenschap van beschaving tot tribalisme; uiteindelijk zijn de gangen en trappen een jachtgebied waar bewoners op zoek zijn naar eten, territorium en sex.

Opinie Harm Tilman - High-rise: wonen in hoge dichtheid 

Gates community

Daarbij keert de woongemeenschap zich bewust geheel van de samenleving af. De weinigen die nog naar hun werk gaan, moeten dat met de dood bekopen. De flat wordt op deze manier wat we tegenwoordig een gated community noemen. Plekken waar mensen zich niet alleen afkeren van potentiële inbrekers, maar vooral ook van andere mensen.

Freudiaanse driehoek

De drie hoofdpersonen van de film vormen een soort freudiaanse driehoek en vertegenwoordigen respectievelijk de ‘id’, het ‘ego’ en het ‘superego’. Vanzelfsprekend is de laatste de architect die de toren ontwierp en in het penthouse woont. Dr Robert Laing staat voor het ego dat uiteindelijk het meeste is opgewassen tegen de uitdagingen die hoogbouw opwerpt.

Opinie Harm Tilman - High-rise: wonen in hoge dichtheid 

Klassenstrijd

De strijd die in de toren ontbrandt en oplaait door de driften van Richard Wilder, wordt vaak uitgelegd als een klassenstrijd. Zo zouden de bewoners van de lagere verdiepingen die van de bovenverdiepingen benijden en om die reden de strijd aangaan.

Dierlijk gedrag

Veel waarschijnlijker is echter dat Ballard High-rise beschouwde als een experiment met wonen in hoge dichtheid. In de tijd dat hij dit boek schreef, waren er veel studies die suggereerden dat verticale steden zouden leiden tot dierlijke gedragingen bij mensen.

Opinie Harm Tilman - High-rise: wonen in hoge dichtheid 

Rattenstad

Een van de meest aansprekende was de rattenstad waarmee de etholoog John B Calhoun in de jaren 60 experimenteerde. In deze stad beschikten ratten over alles wat ze nodig hadden, behalve ruimte. Het leidde tot een bevolkingsexplosie en overbevolking, gevolgd door territoriale strijd en onderlinge verdelging.

Goldfinger

In de Britse kranten valt te lezen dat Ballards hoogbouw is gemodelleerd naar de Trellick toren die de Hongaarse architect Erno Goldfinger in 1972 in London realiseerde. Deze toren was geen goed lot beschoren. Vrijwel direct na oplevering keerde de publieke opinie zich tegen dit complex. Het gebouw werd gevandaliseerd en de ruimtes die Goldfinger voor de gemeenschap had ontworpen, groeiden uit tot ‘no-go areas’.

Tower of terror

De toren groeide in de populaire pers van die tijd razendsnel uit tot een ‘Tower of Terror’. Wie had kunnen bedenken dat deze woontoren die toen stond voor alles wat fout kan gaan in een stad en die bij de burgerij angst opriep, nu is uitgegroeid tot een van de populairste woonplekken in de stad? Blijkbaar duurt het even voordat stadsbewoners een flat leren bewonen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels