blog

Blog – Utopian dreams: van Koolhaas naar Hutten

Architectuur

Dromen van een beter, sterker en grootser Rotterdam doen we allemaal, stelt de curator van Utopian Dreams uitdagend. In Tent te Rotterdam zijn nu op een tentoonstelling de toekomst fantasieën van elf ontwerpers samengebracht. Zes voorstellen zijn afkomstig uit de vorige eeuw, terwijl vijf gloednieuwe toekomstvisies speciaal voor deze tentoonstelling zijn gemaakt.

Blog – Utopian dreams: van Koolhaas naar Hutten

De historische projecten die curator Reyn van der Lugt koos voor de tentoonstelling ‘Utopian dreams’, dateren uit de jaren zeventig en tachtig en weerspiegelen de manier waarop in die tijd het denken over de stad begon te veranderen. In de beste gevallen liepen ze hierop vooruit en maakten ze het nieuwe denken los. 

Stad aan de rivier in wording

Veel van deze voorstellen zijn voortgekomen uit de aandacht die in deze tijd begon uit te gaan naar de rivier en hoe de stad daarvan zou kunnen profiteren, toen de havenactiviteiten langzaam naar het westen opschoven. Zo maakte de Amerikaanse kunstenaar Claes Oldenburg een brug die bestaat uit twee enorme schroeven. Deze zijn zo gebogen dat ze elkaar in het midden raken.

Claes Oldenburg, Screwarch Bridge, 1980-1981, Collectie Boymans van Beuningen Beeld Jannes Linders

Van de rivier naar de stad

Het collectief van Utopia organiseerde in 1980 een ponton met een tribune, podium en bar en bood heen en weer varend over de rivier letterlijk een nieuw perspectief op de stad. Vrijwel op hetzelfde moment maakte OMA aan de Boompjes een voorstel voor uitkijktoren met een deel van de Maasbrug.

 

Utopia, Ponton 010, Rotterdam 1980 Beeld Peter de Winter 

 

OMA-Rem Koolhaas, Willemstoren, Rotterdam 1981 

Schouwburgplein als weiland

Minstens zo veel indruk maakt het voorstel van Wim Gijzen om het Schouwburgplein te transformeren in een weiland met koeien, knotwilgen en een sloot. Gijzen maakte deze collage in een tijd dat Rotterdam druk bezig was het centrum te verstedelijken. Juist nu ze kampt met leegstand, met name voor de gebouwen die na 1969 zijn toegevoegd, is dit een uitdagend beeld.

Wim Gijzen, Schouwburgplein, Rotterdam 1969

Gerealiseerde utopie

De utopische voorstellen zijn onderdeel van het collectieve bewustzijn geworden. Niet dat ze in deze vorm zijn uitgevoerd, maar als utopie zijn we wel degelijk gerealiseerd. Het zou althans een stelling kunnen zijn, dat de brug van Ben van Berkel ondenkbaar zou zijn zonder Oldenburg, de Rotterdam zonder Rem Koolhaas of het Schieblok van Zus zonder Gijzen.

Paradoxale intentie

Daarom heeft ook het initiatief van de curator om vijf ontwerpers te vragen naar nieuwe voorstellen iets paradoxaals. Over het utopische gehalte valt mogelijk pas over 50 jaar wat te zeggen. Maar in hoeverre zijn de actuele projecten gerelateerd aan het huidige denken over de stad?

Windmolens

Ontwerper Richard Hutten stelt voor de hoogste gebouwen van de stad energie-neutraal te maken door ze te voorzien van windmolens, uitgerust met ronde, met doek beklede wielen. Deze molens passen in een traditie die tien kilometer verderop met de molens van Kinderdijk begon, maar maakt ook deel uit van de opkomende circulaire economie. Het aantrekkelijke van dit voorstel is dat Hutten het energievraagstuk benadert als een stedelijke opgave. Geheel anders dan de huidige willekeurige manier waarop nu met windmolens wordt omgesprongen.

Richard Hutten, Rotterdam Windmill R18 for Utopian Dreams, Rotterdam 2016

Ongerepte natuur

Tegenhanger van Huttens voorstel is de fotograaf Elian Somers die het eiland Brienenoord fotografeerde. Dit eiland is een mooi voorbeeld van de stukken ongerepte natuur die je in Rotterdam dankzij de modernisering nog veel aantreft. Met haar fotoreportage maakt ze de potentie van deze natuursnippers duidelijk.

 

Elian Somers, A Little World of Peace, 2016 

Stad en ommeland

Anders dan in de jaren 70 en 80 toen de stad aansluiting zocht bij de rivier, doemt in Rotterdam nu een nieuwe opgave op, de vernieuwing van de relatie tussen stad en ommeland. In Rotterdam is deze behoorlijk gecorrumpeerd, merkte Adriaan Geuze afgelopen zaterdag op in een interview met de Volkskrant. Uit het Landbouw Economisch Instituut verricht onderzoek blijkt echter dat landschap en groen voor bedrijven en bewoners redenen zijn om zich in een stad te vestigen.

Actualiteit van geschiedenis

De tentoonstelling laat zien dat ontwerpers niet alleen hebben te maken met de huidige tijd en de soms tegenstrijdige wensen en eisen die in voorstellen moeten worden verenigd. Ze laten ook zien dat de voorstellen uit de jaren tachtig nog steeds grote waarde hebben, zo niet aan betekenis kunnen winnen.

Opkomend optimisme

De projecten roepen een breder debat uit over de toekomst van Rotterdam en haar relatie met de ommelanden. Maar wie de tentoonstelling in Tent bezoekt kan constateren, dat dit debat ook veel optimistischer wordt gevoerd.

Winst in plaats van verlies

De toekomstfantasieën van de afgelopen periode waren regelrechte dystopiën; ze leken zich vooral te richten op het voorkomen van een dreigend verlies. De fantasieën bij Tent laten zien dat over de toekomst, behalve in termen van verlies, ook in termen van winst valt na te denken.

Perspectief

Wenkend perspectief is -in de woorden van Adriaan Geuze- een stad van en voor iedereen, waarin het draait om leefbaarheid, cultuur en prachtige parken en buitengebieden waar je elkaar zondags treft. 

Utopian Dreams is nog tot 10 juli 2016 te zien in Tent, Witte de Withstraat 50, Rotterdam, di-zo 11-18 uur. Deelnemende ontwerpers zijn: Wim Gijzen, John Körmeling, Claes Oldenburg, Rem Koolhaas-OMA, Utopia, Atelier Van Lieshout; Elfie Tromp, Elian Somers, Richard Hutten, Han Hoogerbrugge, Cookies. De tentoonstelling is samengesteld door Reyn van der Lugt

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels