blog

Blog – Bauhaus: alles is design

Architectuur

Het Bauhaus is een van de invloedrijkste bewegingen in de architectuur van de 20ste eeuw. Ze werd in 1919 opgericht en bestond tot 1933 toen de school op last van de nationaalsocialistische regering werd gesloten. Volgens een boeiende overzichtstentoonstelling in Bonn staat het Bauhaus voor een ontwerpopvatting die opnieuw uitermate actueel is. Maar is dat ook zo?

Blog – Bauhaus: alles is design

Op de tentoonstelling #allesistdesign das Bauhaus ligt de nadruk op de opvatting die het Bauhaus erop nahield over het ontwerp. De tentoonstelling laat zien hoe deze opvatting doorklonk op de vele terreinen die het Bauhaus bestreek: van architectuur tot kunst, van meubelontwerp tot boekdrukkunst, enz.

Veel Bauhausen

De tentoonstelling probeert duidelijk te maken dat je het Bauhaus op heel veel verschillende manieren kunt lezen en dat er dus niet één Bauhaus is. Dat gold trouwens ook voor de school zelf. Wat een eenheid leek te zijn, bestaat bij nadere beschouwing uit verschillende posities die in “productieve onenigheid” tot elkaar stonden.

Alles is design

Tegelijkertijd wil ze aantonen dat deze designopvatting ook nu nog doorwerkt. Tussen de vormgeving van industriële massaproducten en die van digitale vlakken zit volgens de makers geen verschil: alles is design geworden. De digitalisering van de samenleving roept vragen op die in het Bauhaus al zijn besproken.

Opinie Harm Tilman Bauhaus 

Eenheid kunst en techniek

In het Bauhaus werkte men aan nieuwe technieken en materialen, de rol van de designers in de samenleving en de voordelen van interdisciplinaire samenwerking. Volgens de curatoren lopen deze naadloos over in huidige begrippen als 3D-printing, smart materials, Open Design en Social Design. Het huidige begrip van design is een voorzetting van het motto ‘Kunst en techniek – een eenheid’ waarmee oprichter Walter Gropius de school karakteriseerde.

 Opinie Bauhaus 

Omvattend ontwerpbegrip

Door de curatoren is dit uitgangspunt in de tentoonstelling op bewonderenswaardige wijze doorgevoerd. Naast designobjecten en documenten uit de jaren twintig en dertig staan steeds recente ontwerpen. Het Bauhaus was het startpunt van een omvattend ontwerpbegrip dat ook nu nodig is, aldus de curatoren. Ook nu moeten designers hun werk in een bredere context plaatsen en hun bijdrage leveren aan de constructie van de maatschappij.

Opinie Harm Tilman Bauhaus

Iedereen ontwerper

Op deze continuïteit valt op grond van het tentoongestelde materiaal echter wel wat af te dingen. Het Bauhaus propageerde het ontwerp voor een opkomende massasamenleving. De nieuwe ontwerpbewegingen gaan juist over projecten waarin de bewoners en de gebruikers zelf aan de slag gaan. Terwijl in het Bauhaus alles design was, is in het hedendaagse ontwerp iedereen een ontwerper.

HTI Opinie Bauhaus 

Seriële productie

Dat geldt ook voor de woningbouw, een van de centrale aandachtspunten in het Bauhaus. Om betaalbare maar goede woonruimte te maken, werden de toepassingsmogelijkheden van seriële productie op de architectuur onderzocht. Zo ontwikkelde Gropius een systeem van industrieel vervaardigde bouwelementen en flexibele ruimtelijke clusters, dat overal ter wereld toe te passen zou zijn.

 Opinie Harm Tilman Bauhaus

Klimaat en materiaalverbruik

Alleen al met het oog op klimaat en materiaalverbruik is dat laatste onwaarschijnlijk en wellicht ook onwensleijk. In Nigeria staat de zon bijvoorbeeld hoger aan de hemel dan in Nederland. En terwijl in Nederland baksteen en gewapend beton breed geaccepteerde materialen zijn, is dit in Afrika een bijzonder onpraktische bouwwijze.

Bauhaus inspiratie

Toch valt de inspiratie van het Bauhaus nauwelijks te ontlopen. Ondanks alle verschillen is het doel van het Bauhaus nog steeds zeer attractief: de alledaagse wereld aanpakken met de sensibiliteit en kwaliteit die de architectuur eigen zijn. Ook de intuïtie van Gropius om ‘de nadelen van de machine te vermijden zonder haar werkelijke voordelen op te offeren’ is bepaald iets van deze tijd. Sterker nog, ze lijkt in deze tijd van computergestuurde ‘mass customisation’ pas echt bewaarheid te worden.

 Opinie Harm Tilman Bauhaus 

Kunst en wetenschap

Maar bedenk, zegt de Duitse architect Matthias Sauerbruch in de voortreffelijke catalogus, dat het tegenwoordig niet meer om een dominante maar symbiotische verhouding met het milieu gaat. Voor hem zijn zowel kunst als techniek even belangrijk. Ecologisch bouwen is kwantitatief te meten, bijvoorbeeld in termen van CO2 uitstoot of Kilowatt hernieuwbare energie, maar moet ook een omgeving maken die het welzijn met behulp van architectonische middelen duurzaam positief beïnvloedt.

De tentoonstelling #allesistdesign das Bauhaus is nog tot 14 augustus 2016 in de Bundeskunsthalle te Bonn te zien.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels