blog

Blog – a Home away from Home: Inspirerende voorbeelden

Architectuur

Sommige mensen zullen ons voor gek verklaren. In zes jaar tijd hebben Arjan en ik aan meer dan twintig architectuurprijsvragen meegedaan. Als je dan drie keer wint, is dat in architectenland een goede score. De verloren uurtjes voor de niet gewonnen prijsvragen zijn echter niet te tellen. Toch doen we mee aan nog een prijsvraag. Waarom eigenlijk? Deze opgave was té interessant en relevant om links te laten liggen.

Blog – a Home away from Home: Inspirerende voorbeelden

De opgave is flexibele, innovatieve en toekomstgerichte oplossingen te bedenken voor het huisvesten van vluchtelingen. Je kunt stellen dat twee invalshoeken nodig zijn om een antwoord te geven op deze opgave, gegeven het beperkte budget en de bijzondere bewoners.

Aan de ene kant de antropologische benadering. Je vraagt je af hoe mensen met elkaar kunnen in zo’n tijdelijke situatie samenleven, daarmee formuleer je de uitgangspunten voor het ontwerp.

Aan de andere kant kun je starten met een technische benadering, om zo een antwoord te geven op het vraagstuk hoe je zo slim en goedkoop mogelijk goede huisvesting kunt realiseren.

Beide benaderingen zien we als waardevol, in ons ontwerp zijn we vooral gestart met na te denken over de technische kant van het verhaal. Hieronder zal ik (Bram) proberen te duiden waar dat vandaan komt.

Een noodoplossing is niet altijd ideaal

Een persoonlijke anekdote om mee te beginnen. Na mijn middelbare schooltijd werkte ik met een aantal vrienden een tijdje als vrijwilliger in een tijdelijk kamp. Dit kamp voorzag in de huisvesting voor mensen die hun huis waren verloren tijdens de grote aardbeving van 1999 rondom Izmit (Turkije). In het kamp woonden mensen al jarenlang in een container en voorlopig was er geen zicht op verbetering. Wij mochten helpen met het metselen van een keukentje en sanitaire voorzieningen. We sliepen ook in zo’n container, wat bepaald geen pretje was.

Mijn besluit om bouwkunde te gaan studeren was al eerder genomen, maar hier is toch de kiem gelegd om na te denken over slimme en betaalbare concepten in dit soort situaties. De les was namelijk dat containers erg gemakkelijk te gebruiken zijn als noodhuisvesting, maar dat ze zonder de nodige aanpassingen niet erg comfortabel, en eigenlijk totaal ongeschikt zijn.

Noodwoningen Zondag

Noodwoningen in Düzce in 2003

Basaal bouwen met elementen

Op welke manier is het beperkte budget in deze prijsvraag leidend voor de ontwerpkeuzes die je maakt? Dat is toch wel een cruciale vraag aan het begin van het ontwerpproces. Vaak genoeg hebben wij ontwerpen gemaakt waarbij de mooie plaatjes belangrijker waren dan de praktische overwegingen hoe je het dan kunt bouwen. Soms is dat natuurlijk prima, maar in onze optiek zijn juist het budget en daarmee de maakbaarheid in deze prijsvraag vanaf het begin sturend.

De meest elementaire en basale noodzakelijkheden om te kunnen wonen worden zichtbaar in situaties met een extreem beperkt budget. Arjan en ik kennen elkaar sinds onze studententijd en die tijd hebben we gebruikt om verder te kijken dan Nederland. Het heeft ons naar afgelegen gebieden in Zuid-Afrika, Zambia, Malawi en Togo gebracht.

Zomaar vier voorbeelden van elementair bouwen die wij zijn tegengekomen: 1. In Soweto het voorbeeld van een gevelpaneel dat gewoon als bouwelement wordt verkocht aan de weg. In plaats van je huis in één keer te bouwen, koop je een stuk van je huis wanneer je weer wat geld hebt. 2. Een eenvoudige off-the-grid oplossing om te voorzien in warm water. 3. Een eenvoudige boer die niet is aangesloten op het elektriciteitsnetwerk met een setje zonnepanelen bij de voordeur. 4. En als laatste: zelfs als je heel weinig geld hebt, dan nog is het mogelijk om je eigen huis te bouwen met aarde. Anders gezegd: met creativiteit, inventiviteit en arbeid is het vaak toch mogelijk om in de meest elementaire behoeften te voorzien, ondanks een gebrek aan geld.

Zuid-Afrika_Opinie Nooijer_Zondag

Foto’s genomen in Zuid-Afrika en Malawi

Graag laat ik nog twee voorbeelden zien, waarbij een technische invalshoek de basis kan zijn voor een succesvol concept.

Voorbeeld 1 – Better Shelter

Better Shelter is een samenwerking tussen de IKEA foundation en de UNHCR. Een tijdelijke woning als een bouwpakket, door mensen zelf in elkaar te zetten, zeer betaalbaar te produceren en goed te transporteren. Het ontwerp bestaat uit platte onderdelen die precies zijn ontworpen zodat het geheel als een plat pakketje kan worden vervoerd. Daarnaast is nagedacht over allerlei praktische zaken, zoals bijvoorbeeld verlichting, vergrendeling van de deur en koppelbaarheid van verschillende units. Als je dit vergelijkt met een tent, dan is het een enorme verbetering.

Better Shelder _ Opinie_Zondag_deNooijer

Better Shelter. Foto via: www.bettershelter.org

Voorbeeld 2 – Noodwoningen uit Scandinavië

Als we iets verder terug in de tijd gaan dan zijn het óók de Scandinaviërs geweest die ons land hebben voorzien van noodwoningen met behulp van vernuftige prefab houtskeletbouw. Na de Tweede Wereldoorlog en de watersnoodramp zijn in grote getallen in Nederland bouwpakketten van Scandinavische makelij gearriveerd. In plaatsen als Stellendam, Stavenisse en Middelharnis zijn deze woningen gebouwd. En deze woningen kun je nog steeds in ons straatbeeld tegenkomen, Arjan heeft menig balletje getrapt in de Koning Haakonstraat in Stellendam.

In Denemarken ben ik dit soort woningen tegengekomen op het eiland Bornholm. In de stad Nexø zijn tientallen noodwoningen gebouwd na bombardementen door de Russen. Zestig jaar later staan veel van deze woningen nog steeds overeind, gewaardeerd en beschermd als stedebouwkundig ensemble en bejubeld vanwege de architectonische kwaliteiten. De les: een noodoplossing hoeft niet altijd een tijdelijke oplossing te zijn.

Opinie Zondag_de_Nooijer

 

Noodwoningen in Nexø, Bornholm

Een bouwpakket met een extraatje

De serie voorbeelden hierboven vormen op geen enkele manier een wiskundige formule om te komen tot ons ontwerp. Uitgangspunt van ons ontwerp is het idee van een gebouw dat een elementaire kwaliteit van wonen kan herbergen. Daarbij projecteerden we in ons achterhoofd onze ervaringen op deze prijsvraag. Een gebouw dat ergens tussen het Better Shelter concept en de Scandinische prefab woning zit, qua tijdelijkheid.

Onze keuze voor een vrij technische ontwerp is een soort omgekeerd idealisme: we wilden een ontwerp maken dat door zijn eenvoud en slimheid vernieuwend zou zijn, maar dat wel is bedacht vanuit het niveau van de schroefjes. Deze startpositie hebben we gekoppeld aan twee andere wensen: om een gebouw te ontwerpen dat niet alleen geschikt is voor het tijdelijk huisvesten van asielzoekers in Nederland, maar dat óók geschikt kan zijn voor andere doelgroepen en andere landen. En het idee dat je het gebouw koppelt aan energiewinning, en dat het daardoor relevant is voor zijn omgeving. Daarover in onze volgende bijdrage meer.

Dak onder de Zon - Opinie_Nooijer_Zondag 

Gerelateerde artikelen

– A house is not always a home
– Nominaties ‘A Home Away from Home bekend’
– Asielzoekers krijgen hulp van Rijksbouwmeester
– Shelter Forever: Design for Refugees
– Ikea levert 10.000 vluchtelingenwoningen

 

 

 

 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels