blog

Blog – V&D 2.0

Architectuur

V&D heeft de deuren van al haar vestigingen gesloten. Ruim een jaar geleden schreef ki over de rol van deze warenhuizen in stadscentra. Anton Dreesman wist in de jaren zestig in heel wat steden de beste locaties voor zijn warenhuizen te bemachtigen. Het betrof scharnierpunten in de stad, plekken waar een groot gebouw past, die goed bereikbaar zijn en aan het begin van de winkelpromenade liggen. Het verdwijnen van V&D dwingt gemeenten na te denken over de betekenis van deze plekken en bijbehorende gebouwen. Een pleidooi voor publieke interieurs.

Blog – V&D 2.0

Voor de stedeling is de schok dat V&D dicht is niet zozeer het feit dat je er niks meer kunt kopen. Want dat deden we toch al niet – daarom is de zaak failliet gegaan. Nee, de schok wordt veroorzaakt doordat je er niet meer naar binnen kunt. De deur is dicht. Het licht is uit! Want dat was de betekenis van de V&D warenhuizen in onze binnensteden. Het waren warenhuizen waar iedereen vrijblijvend in en uit liep. Niet omdat het moest, maar omdat het kon. Je hoefde niet per sé naar binnen maar het mocht wel.

Opinie Matthijs de Boer - V&D 2.0 

Het gebouw straalde dat niet overal op een ideale manier uit, maar het was een gegeven, een vanzelfsprekendheid, een onderdeel van onze “mental map” van de stad. Ook zonder er iets te kopen was je er welkom. In sommige steden (waaronder Den Haag en Amersfoort) kon je door VD van de ene straat naar de andere lopen. Misschien waren de spullen verleidelijk genoeg uitgestald dat je een zogenaamde impulsaankoop deed. In tijden zonder internet een goede formule. Eigenlijk werkt het internet namelijk precies zo: je kunt erop zonder iets te kopen, maar het kàn wel. Het internet zou je een virtuele publieke ruimte kunnen noemen.

Opinie Matthijs de Boer - V&D 2.0 

Publiek bezit

In de stad heet zoiets een publiek interieur: een plek waar je naar binnen kunt zonder verplichtingen, ongeacht wie de eigenaar van het gebouw of de grond is. Misschien privé bezit, maar publiek toegankelijk. Stations, bibliotheken, stadhuizen behoren ook tot die categorie. En allemaal staan ze van tijd tot tijd onder druk. Of ze verliezen hun functie als publiek interieur, die dan weer door een nieuwe categorie gebouwen wordt overgenomen. De toegankelijkheid van stadhuizen bijvoorbeeld wordt hier en daar door beveiliging bemoeilijkt.

Sociale betekenis

De stations die ook vaak de verbinding tussen twee stadsdelen vormen, hebben toegangspoortjes gekregen. Bibliotheken worden wegbezuinigd, vooral wijkbibliotheken, met een argument dat in de verte een beetje lijkt op het VD-debacle: “Niemand leent of leest toch meer een boek, dat doe je allemaal via internet, dus waarom nog een bibliotheek.” Met grote achteloosheid wordt de sociale betekenis veronachtzaamd. In de wijken verdwijnt zo soms het enige publieke interieur.

Opinie Matthijs de Boer - V&D 2.0 

Betekenis van de plek

Bij warenhuizen in de stadscentra zullen de meeste betrokkenen in eerste instantie denken aan een commerciële functie voor een pand met een commerciële huurprijs. Natuurlijk is men blij in steden waar zich ‘vanzelf’ een gegadigde aandient die het winkelpand weer met koopwaar wil vullen. Maar zo’n Primark bijvoorbeeld, is dat nu een waardige, duurzame opvolger voor Vroom en Dreesman? Ik durf wel te wedden dat Primark het geen 130 jaar volhoudt. Overigens kunnen tijdelijke invullingen prima tijdelijke oplossingen bieden.

Stedebouwkundige mogelijkheden

Misschien zijn steden waar het niet vanzelf gaat op langere termijn wel beter af, wanneer zij door de omstandigheden worden gedwongen na te denken over de betekenis van plek en gebouw. Een analyse die verder durft te gaan dan een nieuwe winkel. En die op basis van een stedenbouwkundige schets de mogelijkheden in beeld brengt.

Nolli-kaart

De meeste gebouwen van VD zullen wel wat je noemt ‘uitdagingen’ zijn. De locaties zijn, zoals gezegd, prima! Verhelderend is het tekenen van een zogenaamde Nolli-kaart, waarin de mogelijk publiek toegankelijke delen van het gebouw in samenhang met de openbare ruimte in de omgeving te zien zijn.

Betekenis publiek interieur

Nu dus op zoek naar nieuwe functies, nieuwe programma’s voor deze gebouwen, of, als het gebouw daarvoor echt niet geschikt blijkt te zijn, voor de locaties. En besteed bij die zoektocht bijzondere aandacht aan de betekenis van de plek en de mogelijkheden voor een publiek interieur. Niet omdat het moet, maar omdat het kan…

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels