blog

Blog – Stedenbouw in vijf stappen. Stap 1: Context en ontsluiting

Architectuur

In dit essay wil ik in vijf afleveringen de essenties laten zien van de workshop ‘stedenbouw’ die ik aanbiedt. In deze eerste aflevering kijken we naar de algemene opzet, waar context en ontsluiting de hoofdrol spelen. Verdwalen in een nieuwbouwwijk, dat is standaard. Woningen zijn onvindbaar in een onafzienbaar woonervendoolhof of in een grootschalig decor van strakke woongebouwen. Kennelijk zijn ook stedenbouwers wel eens de weg kwijt!

Blog – Stedenbouw in vijf stappen. Stap 1: Context en ontsluiting
MINOLTA DIGITAL CAMERA

Ruimtelijke context

Ook bewoners hebben moeite zich te oriënteren. Individuele woningen vragen om een kleinschalige context waarin zij herkenbaar zijn, een klein groepje woningen. Maar stel dat de gebouwde omgeving wordt opgebouwd uit een overweldigende veelheid van kleine groepjes, ook dan zouden bezoekers en bewoners moeite hebben zich te oriënteren. Dus ook deze groepjes moeten worden opgenomen in een context waarin zij herkenbaar zijn. Zo voortredenerend ontstaat steeds een nieuwe context, steeds op een hoger schaalniveau. Daarmee zijn we terecht gekomen bij de stedelijke boomstructuur of fractal.

 

Sociale context

Ben ik langzaam of snel? Ben ik handig of onhandig? Grappig of saai? Dit soort vragen, die onze persoonlijkheid betreffen, zijn niet te beantwoorden als we wegvallen in de anonimiteit van een grootschalige sociale context.

Alleen in een kleinschalige sociale context komen we als individu tot ons recht, in een kleinschalige groep. Maar wat is de betekenis van zo’n groep? Hiervoor is opnieuw een context nodig, waarin groepen tot hun recht kan komen. Hier komen we uit bij een sociale boomstructuur.
Nu hebben we geen dubbele boomstructuur nodig: een ruimtelijke boom kan ook een sociale functie vervullen als op de verschillende niveaus sociale voorzieningen zijn opgenomen.

Variaties

Hieronder twee voorbeelden van een boomstructuur: boven met gesloten bouwblokken, onder met een open structuur. Hier zijn vier niveaus te herkennen zijn: de woning met het huishouden (hout); een groepje woningen voor een bewonersgroep (geel); een hof voor een aantal groepen (groen) en een straat voor een aantal hoven (rood).

 

 

Centrale en perifere ontsluiting

Boomstructuren kunnen vanbinnen uit ontsloten worden. Zo kan men in de voorbeelden via de straat (het rode vlak), de hoven (de groene vlakken) en de groepen (de gele vlakken) naar de woning toe gaan. Dit kunnen we de centrale ontsluiting noemen. De perifere ontsluiting daarentegen gaat buitenom en verbindt de boom direct verbindt met de buitenwereld (laterale verbindingen, Christopher Alexander). Deze is aangegeven met de blauwe stroken. Een perifere ontsluiting kan ook gebruikt worden om het gemotoriseerde verkeer uit de centrale ontsluiting weg te houden. Op de bovenste illustratie ontsluiten de in grijs aangegeven perifere straten de woningen vanaf de buitenkant. In het midden verbindt de centrale ontsluiting voetgangers en langzaam verkeer van de hoven met de straat (rood). Als men gemotoriseerd verkeer toch over de centrale ontsluiting wil leiden, kan de perifere ontsluiting versmald worden tot een achterpad, zoals op de onderste illustratie.


Perifere straten

 


Perifere achterpaden

 

Als men afziet van een perifere ontsluiting, dan grenzen de tuinen van de woningen van naburige hoven aan elkaar, zoals op de linker illustratie. Als een perifere ontsluiting niet nodig wordt gevonden kunnen de hoven ook omringd worden door water, zoals op de rechter illustratie.


Perifere ontsluiting ontbreekt

 


Geen perifere ontsluiting maar water

Tussendeuren

Als de perifere ontsluiting vervalt betekend dat niet dat de hoven geïsoleerd zijn. Op bovenstaande illustraties zijn laterale verbindingen tussen de hoven te herkennen, ‘tussendeuren’ die voor openheid in de boomstructuur kunnen zorgen.

De workshop

In de workshop wordt nu gevraagd een deel van de aangeboden boomstructuur verder uit te werken. Hier gaan we in de volgende aflevering verder op in.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels