blog

Van Jheronimus Bosch naar Daan Roosegaarde

Architectuur

Daan Roosegaarde is een jonge ontwerper die op succesvolle wijze kunst en innovatie weet te koppelen aan (inter)nationale bekendheid en geld verdienen. Afgelopen week deed het programma Collegetour een totaal misplaatste poging tot karaktermoord. Afgunst van een generatie die zich voorbij gelopen voelt? Of is er meer aan de hand?

Van Jheronimus Bosch naar Daan Roosegaarde

Om te veranderen moet je zelf veranderen, zegt Philip Huff in het geweldige boek ‘Het verdriet van anderen’ uit 2015. De dingen zijn zoals ze zijn, maar ze kunnen net zo goed anders zijn. Als je dat ziet kun je uit de conventies breken die je gevangen houden. Maar dan moet je ‘je verlangen tonen, je bloot geven, de sprong wagen.’ Is de mens daartoe in staat? vraagt Huff zich af.

Slavenstad

Afgelopen weekeinde bezocht ik de tentoonstelling ‘Jheronimus Bosch. Visioenen van een genie’ in het Noordbrabants Museum te ‘s-Hertogenbosch. Het was zeer druk maar alleszins de moeite waard. Jeroen Bosch is een bron van inspiratie, ook voor kunstenaars van nu. Je komt al snel uit op Joep van Lieshout. Niet alleen letterlijk de ‘Hieronymus’ uit de meubelserie ‘New Tribal Labyrint’, maar bijvoorbeeld ook zijn vormgeving voor de opera Tannhäuser van Richard Wagner in Bayreuth of zijn ‘Slave City’ project.


Joep van Lieshout, Hieronymus, meubelserie New Tribal Labyrint


Joep van Lieshout, Female Slave City project

Zonder patroon of geschiedenis

De schilderijen van Bosch zijn bevolkt met de meest bizarre creaturen. In de ‘Hooiwagentriptiek’ wordt een hooiwagen voortgetrokken naar de hel waar tussen de afgebeelde handelingen geen continuïteit, geen patroon en ook geen geschiedenis lijkt te bestaan. Wat op dit paneel nog het meest opvalt, is dat de hel geen horizon heeft. Mensen lijken nergens vandaan te komen of naar toe op weg te zijn.


Jeroen Bosch, Hooiwagen triptiek

Dieper in de hel

Hetzelfde is aan de hand met de door de wereld trekkende mens, te zien als beide panelen van het ‘Hooiwagentriptiek’ zijn gesloten. De catalogus merkt terecht op, dat het onduidelijk is ‘waarheen en hoever zijn tocht hem voeren zal’.


Jeroen Bosch, Achterkant Hooiwagen triptiek

In ‘De weg naar de hel’, onderdeel van de ‘Visioenen van het hiernamaals’, is het niet anders. Hier worden mensen door duivels afgebeelde figuren naar beneden gegooid waar ze terechtkomen in snel stromend water, dieper de hel in.


Jeroen Bosch, ‘Visioenen van het hiernamaals’, met op op beide rechterpanelen ‘De weg naar de hel’

Kijken naar kunst

De befaamde Engelse kunstcriticus John Berger vergelijkt deze wereld met een gemiddelde nieuwsuitzending. Voor wie het werk van Berger kent is dat minder opzienbarend dan het lijkt. In het boek ‘Ways of seeing’ en de gelijknamige BBC televisie serie uit 1972 vergeleek hij werken uit de kunstgeschiedenis met advertenties, een schilderij van Jean Auguste Dominique Ingres bijvoorbeeld met een pornobeeld. Dit boek is ook nu nog een ‘eye opener’ voor hoe je naar kunst kunt kijken.

Utopie

Ook de vergelijking van Bosch’ ruimtelijk delirium met het moderne leven is verhelderend. In beide gevallen lijkt immers iedere samenhang tussen de evenementen te ontbreken. Overeenkomstig is ook het gemis aan utopie. Zowel bij Bosch’ hel als in een gemiddelde nieuwsuitzending is geen spoor te bekennen van iets anders of elders.

Andere ruimtes

Zo zijn we weer terug bij de vraag die Philip Huff ons voorlegt. Als je verandering wilt, zul je zelf moeten veranderen, merkt hij op. Maar hoe kun je dat doen in een globaliserende wereld? Ook hiervoor doet Berger de nodige suggesties. Om een alternatief te vormen, hoef je het beeld van globalisering niet voor zoete koek te slikken, zegt hij. Anders gezegd: om te kunnen innoveren zijn andere ruimtes van vitaal belang.

Horizon

Ontwerper Daan Roosegaarde koos voor het DWDD Pop-Up Museum in het Allard Pierson Museum twintig schilderijen uit. Door ze op een bijzondere manier op te hangen biedt hij een geheel nieuw perspectief aan. De verschillende zeegezichten, van woeste oceanen tot aan kalmere wateren, hangen zo dat de horizon doorloopt en voor allemaal gelijk is. Wat de zeegezichten met elkaar verbindt is volgens Roosegaarde het verlangen om te ontdekken.


Daan Roosegaarde, Horizon, DWDD pop-up museum

Transformeren is innoveren

Juist dit aspect raakte in Collegtour door de bevooroordeelde vraagstelling buiten beeld. Om te transformeren, moet je innoveren, zei Rijksbouwmeester Floris van Alkemade onlangs. Ook daarvoor is een horizon onmisbaar. Wat dit inhoudt laat Roosegaarde in zijn werk zien: om te ontdekken moet je durven dromen, in relatie met concrete acties.


Daan Roosegaarde, Van Gogh Fietspad

Samenwerken

Dat is het sterke van Roosegaarde: hij heeft ideeën, zelfs heel goede, maar hij weet ze ook voor elkaar te krijgen door mensen uit verschillende disciplines met elkaar te laten samenwerken. En niet onbelangrijk: het geld en het netwerk bijeen te brengen om die dromen ook daadwerkelijk realiteit te maken.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels