blog

Blog – Veld Volume en Vrijheid – Deel 9 Woongemeenschap

Architectuur

In deze episode wil ik illustreren wat de ontwerpmethode ‘Veld en Volume’ vermag als het gaat om groepswonen. Hierbij zal blijken dat kwaliteiten die we in de vorige afleveringen buiten hebben gezien, in het domein van de stedenbouw, zoals wandelgangen, tussendeuren en drempels, ook binnen een bouwvolume kunnen voorkomen, in het domein van de architectuur.

Blog – Veld Volume en Vrijheid – Deel 9 Woongemeenschap

Basisstructuur
Uitgegaan is van een eenvoudig programma van eisen, waarin vier gezinswoningen een groep vormen en vier groepen het project.
Voor de groepen (geel) wordt gevraagd om een groepstuin en een ruime eetkeuken. Voor het geheel (groen) wordt gevraagd om een centrale tuin, een ontmoetingsruimte, een plantenkas en een prieel.
De stapelinstructie is ook eenvoudig: alle ruimten moeten zich op de begane grond bevinden.
In deze ontwerpmethode leidt dit tot een basisstructuur zoals te zien is op onderstaande illustratie. Nu blijkt deze niet te passen in de gegeven situatie. Een deel van de basis structuur komt in het water terecht.

Veld Volume en Vrijheid - Deel 9 Woongemeenschap
Basisstructuur past niet

Ruimtelijke opzet
Als we de basis structuur vertalen in een ruimtelijke opzet kunnen we dit probleem oplossen door de ‘watergroep’ te stapelen op een andere groep. Maar dit voldoet niet aan de stapelinstructie. Stel dat de toekomstige bewoners hieraan vast willen houden.

Veld Volume en Vrijheid - Deel 9 Woongemeenschap
Ruimtelijke opzet met een groep gestapeld op een andere

Alternatieve ruimtelijke opzet
Voor een alternatief, waarbij de stapelinstructie geen geweld wordt aangedaan, kunnen twee groepen achter elkaar worden gelegd. ‘In serie’ geschakeld in plaats van ‘parallel’. Zie onderstaande illustratie.

Veld Volume en Vrijheid - Deel 9 Woongemeenschap
Twee groepen ‘in serie’ geschakeld

Dit betekent wel dat de bewoners van de achterste groep het recht van overpad moeten hebben van de eerste groep.
Als we aannemen dat hier het alternatief de voorkeur heeft dan kunnen we deze ruimtelijke opzet verder uitwerken. Laten we vervolgens aannemen dat de toekomstige bewoners meer herkenbarte groepstuinen verlangen.

Groepstuinen
Door de groepstuinen aan drie zijden te omsluiten, met woningen en de groepsruimte, krijgen deze een duidelijk gezicht. Zie onderstaande illustratie. Hier is ook de centrale ontsluiting aangegeven, met een rode stippellijn.

Veld Volume en Vrijheid - Deel 9 Woongemeenschap
Centrale ontsluiting (rood)

Tussendeuren
Nu klagen de toekomstige bewoners dat de groepen aan de linkerzijde te veel van elkaar geïsoleerd zijn. Om naar de groepsruimte van de buren te gaan moeten zij buitenom gaan, via de (groene) hof: er ontbreken tussendeuren. We kunnen de ruimtelijke opzet aanpassen door de ontsluiting uit te rusten met een dak en een tuingevel. Maar nu wordt de relatie tussen de groepsruimten en de centrale hof verstoord. Een probleem dat is opgelost als de binnengang achter de groepsruimten langs wordt geleid, zie onderstaande illustratie.

Sommige bewoners willen deze oplossing om tussendeuren te maken ook toepassen op de woningen. Zo ontstaat een situatie waarin hun woonkamers door de centrale  ontsluiting van de groep zijn gescheiden van de slaapkamers. Zie onderstaande illustratie.

Veld Volume en Vrijheid - Deel 9 Woongemeenschap
Tussendeuren ook binnen de groep

Perifere ontsluiting
Ter aanvulling van de centrale ontsluiting kan ook een perifere ontsluiting worden aangelegd. Deze voorziet de groepsdomeinen en het centrale gebied van een achterpad voor het vervoer van tuinspullen, of van de oogst uit moestuinen en boomgaarden aan de achterzijde van het project. Of voor het parkeren van auto’s.
Veld Volume en Vrijheid - Deel 9 Woongemeenschap
Perifere ontsluiting in blauw aangegeven

Schetsplan met tussendeuren en wandelgangen
Laten we aannemen dat een perifere ontsluiting niet nodig wordt geacht. Nu kunnen we de ontwikkelde ruimtelijke opzet uitwerken tot een schetsplan. Hierin zijn naast tussendeuren (T) ook wandelgangen (W) te herkennen, en wel op twee niveau: langs de groepstuinen en langs de centrale tuin. Zo zien we dat tussendeuren en wandelgangen niet alleen op de hogere schaalniveaus hoeven voor te komen. Zij kunnen ook op lagere schaalniveaus, en binnen het bouwvolume, een rol vervullen.

Veld Volume en Vrijheid - Deel 9 Woongemeenschap
Schetsplan met tussendeuren (T) wandelgangen (W) en drempelgebied (D)

Veld Volume en Vrijheid - Deel 9 Woongemeenschap
Inzet: links: woning aan binnengang, rechts: woning met binnengang als tussendeur.

Drempels
Drempels bieden uitzicht op het hogere niveau waaraan zij grenzen en zij maken het tegelijkertijd mogelijk het achterliggende niveau te representeren voor degenen die hier passeren. Heeft men vanuit het lagere niveau uitzicht op het hogere niveau en kan men vanaf het hogere niveau een blik naar binnen werpen bij het lagere niveau dan is een drempel niet nodig. In het schetsplan is daarom maar op één plek voorzien in een drempelgebied (D), namelijk bij de ingang, waar het project aansluit op het hogere schaalniveau van de straat.

Veld Volume en Vrijheid - Deel 9 Woongemeenschap
Schetsplan

Tevens analyse instrument
In de volgende en laatste aflevering wil ik laten zien hoe deze ontwerpmethode, ‘Veld en Volume’ ook de middelen biedt om op hogere schaalniveaus een situatie te analyseren en te ontwikkelen.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels