blog

Blog – Pleegde MVRDV bedrog aan de Zuidas?

Architectuur

De tweede Geert Bekaertprijs voor de kritiek werd afgelopen week in Worm te Rotterdam uitgereikt aan criticus Mark Minkjan van Failed Architectuure. Minkjan schreef een kritiek op het door MVRDV voor OVG ontworpen gebouw aan de Amsterdamse Zuidas. Volgens Minkjan leverde MVRDV met dit ontwerp een ‘digitale waanvoorstelling’ af en zullen we het op de rendering afgebeelde gebouw in werkelijkheid nooit gaan zien. Heeft hij gelijk?

Blog – Pleegde MVRDV bedrog aan de Zuidas?

De Geert Bekaertprijs is een van de jongste prijzen in Nederland op het gebied van architectuurkritiek. Ze werd in 2013 geïnitieerd, samen met een prijs voor designkritiek, en wordt dit jaar voortgezet door Archined. Deze website die dit jaar haar twintigjarig jubileum viert, wil daarmee de aandacht vestigen op het belang van kritische en onafhankelijke reflectie. De beoefening van dit genre is in het huidige medialandschap niet meer vanzelfsprekend. Daarmee heeft ze wel een punt.

Pleegde MVRDV bedrog aan de Zuidas Kritiek via sociale media

Voor de professionele criticus die zijn onderbouwde stukken publiceert in kranten en tijdschriften, is nauwelijks nog plaats. Tegenwoordig kan werkelijk iedereen zijn opvattingen over architectuur via het internet verspreiden. Dankzij sociale netwerken als Twitter en Facebook kun je vele malen sneller met elkaar informatie delen dan in de tijd van de traditionele media.

Pleegde MVRDV bedrog aan de ZuidasArchitectuur volgens Google

Versplintering

Gevolg hiervan is een versplintering van het medialandschap. Geen van de vijf kritieken die de jury van de Geert Bekaertprijs dit jaar nomineerde, verscheen in een dagblad, toch het medium bij uitstek voor de geschreven architectuurkritiek. Van het publiek dat op de bijeenkomst in Worm was afgekomen kan worden verondersteld dat ze meer dan gemiddeld geïnteresseerd zullen zijn in het onderwerp. Toch had vrijwel niemand van de mensen die ik daarop aansprak, vooraf de genomineerde teksten gezien of gelezen.

Pleegde MVRDV bedrog aan de Zuidas De ‘Neufert of Terror’ door Theo Deutinger en Stefanos Fillips in MARK Magazine

Inclusief en exclusief

De jury onder leiding van HNI-directeur Guus Beumer, plaatste kritische kanttekeningen bij deze ontwikkeling. Door de onoverzichtelijkheid van het medialandschap worden kritieken slechts gelezen door selecte groepen en zouden ze niet langer onderdeel zijn van een publiek debat. Volgens de jury is de grootste bedreiging voor de architectuurkritiek dat ze exclusief wordt en niet meer inclusief is.

Pleegde MVRDV bedrog aan de Zuidas Het ontwerp voor het Haagse Stadhuis door OMA-Rem Koolhaas dat Francesco Macullo bespreekt in OASE 

Nominaties

Om deze reden ging de Geert Bekaertprijs bijvoorbeeld niet naar de briljante analyse die Francesco Macullo in OASE heeft gemaakt van het ontwerp door OMA voor het Haagse stadhuis, of naar de classificatie die Theo Deutinger en Stefanos Fillippas van hekken en muren hebben gemaakt en die ze gebruikten voor het schrijven van een ‘Neufert of Terror’ in MARK Magazine. Ook de zeer leesbare kritiek van Vincent Kompier op Archined over de wijk Overhoeks, was niet de ‘betrokken stem’ waar de jury naar zocht.

Pleegde MVRDV bedrog aan de Zuidas De met de Geert Bekaertprijs bekroonde kritiek van Mark Minkjan op Failed Architecture

Verkeerde voorstelling

Mark Minkjan mocht de prijs in ontvangst nemen voor zijn kritiek op het project Ravel Plaza in Amsterdam door MVRDV en op de de rol van de renderings in deze projectontwikkeling. Minkjan stelt dat het fabelachtige gebouw dat op de rendering is te zien, nooit werkelijkheid zal worden. Het beeld van Ravel Plaza ‘is een verkeerde voorstelling van de toekomstige realiteit, maar ook [een] verkooppraatje [dat is] dichtgemetseld met holle marketingwoorden als vernieuwend, uniek, duurzaam, hoogwaardig en innovatief.’

Pleegde MVRDV bedrog aan de Zuidas
Het ontwerp van MVRDV voor Ravel Plaza in Amsterdam

Make-up voor vastgoed?

Minkjan heeft gelijk als hij stelt dat in het verkooppraatje dit gebouw mooier wordt voorgesteld dan het in werkelijkheid zal worden. Toch weet ik niet of ik met hem meega in zijn conclusie dat architectuur slechts ‘make-up is voor vastgoedprojecten.’ Een tandpasta-reclame die stralend witte tanden belooft, dient deze belofte toch op een of andere manier in te lossen. Dat gaat nadrukkelijk en steeds meer ook op voor gebouw renderings. Het gebouw uit de rendering is wat mij betreft dan ook meer dan de ‘ lege huls’, die Minkjan er nu in ziet.

Publiek debat

Maar niettemin heeft Minkjan een sterk punt als hij stelt dat dit soort simulaties het zicht verduisteren op vragen op die een debat verdienen: ‘Hebben we dit gebouw wel echt nodig? Wat zijn eigenlijk de belangrijkste problemen voor de stad en hoe draagt dit project bij aan een oplossing? Wie betaalt ervoor? Wie gaat eraan verdienen? Wie mag er gebruik van maken? Hoe betaalbaar zijn de woningen? Hoe duurzaam is de bouw en het gebruik?’

Pleegde MVRDV bedrog aan de Zuidas 7 Beeld uit de documentaire film ‘HyperNormalization’ door Adam Curtis

Individualisme en zelfexpressie

Ik moest denken aan de film ‘HyperNormalisation’ van de Britse filmmaker Adam Curtis die de verschuiving van de werkelijkheid naar een fake-wereld laat beginnen aan het begin van de jaren 70. Hij brengt dit in verband met het opkomende individualisme waarbij mensen zich niets meer gelegen laten liggen aan de elites, en met het daarmee verbonden idee van zelfexpressie. Volgens Curtis hebben we door deze nieuwe conformiteit geen oog voor ‘radicale en en andere ideeën over wat echte vrijheid is’.

Pleegde MVRDV bedrog aan de Zuidas 8 Beeld uit de documentaire film ‘HyperNormalization’ door Adam Curtis 

Architect en opdrachtgever

Is dit ook in de architectuur het geval? Passen de manieren van ontwerpen die sinds die jaren succesvol zijn gebleken en onder de noemer ‘Superdutch’ triomfen vierden, niet langer meer in de huidige wereld? Moet de architectuurpraktijk opnieuw worden doordacht? Als het antwoord bevestigend uitvalt, dan zullen op zijn minst de relaties tussen architect en opdrachtgever zich opnieuw moeten uitkristalliseren. Paradoxaal zal een kunstvorm als de rendering daar vermoedelijk een grote rol in spelen.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels