blog

Blog – Van Randstad naar Middenstad

Architectuur

De Randstad, 100 jaar lang een leidraad voor de Nederlandse stedebouw, bestaat niet meer. In ons land begint zich in een gebied van 100 bij 125 kilometer een nieuw Nederlands Midden af te tekenen. Dat is de visie die Floris Alkemade optekent in De emancipatie van de periferie. Alkemade neemt het op voor dit grotere gebied en roept de vakgemeenschap op dit in samenhang met de krimpgebieden te bestuderen en te versterken.

Blog – Van Randstad naar Middenstad

In zijn essay ‘De emancipatie van de periferie’ probeert Floris Alkemade de ruimtelijke dynamiek van Nederland te doorgronden. Demografische en technologische ontwikkelingen zetten de toon. Fenomenen van groei en krimp zijn het gevolg van individuele keuzes die zich volgens Alkemade stelselmatig aan beleid en sturing onttrekken. Zelfs in Almere, de meest geplande stad van Nederland, maken niet-gestuurde ontwikkelingen de dienst uit. Hij loopt hier niet met een wijde boog om heen, maar stelt zich kwetsbaar op. Dat is sterk te noemen.

Cover van ‘De emancipatie van de periferie’ door Rijksbouwmeester Floris Alkemade

Broodnodige experimenteerruimte 

Opvallend is voorts dat Alkemade het in zijn essay opneemt voor het ‘afval’ dat het residu is van deze niet aan te sturen ontwikkelingen. Maatschappelijke veranderingen (denk aan het nieuwe werken, winkelen, wonen) laten een spoor aan leegstand vastgoed achter, dat door Alkemade wordt ingeschat op 100 miljoen vierkante meter. Hij stelt voor dit verschijnsel niet te bestrijden maar te integreren in nieuwe vormen van planvorming. Ze biedt immers de nodige experimenteer ruimte om nieuwe combinaties van wonen en werken en nieuwe vormen van samenwonen te ontwikkelen.

Vernieuwing van woonwijken

Op een zelfde wijze benadert hij de woonwijken in bestaande stedelijke gebieden. Alkemade wijst op het feit dat in sommige woonwijken de gemiddelde levensverwachting negen jaar lager ligt dan in aangrenzende. Juist in deze veronachtzaamde gebieden kan in zijn ogen de vernieuwing plaats vinden.

 

Door het aantal banen in kaart te brengen dat binnen drie kwartier is te bereizen, tekent zich een nieuwe stad in het midden af

Het nieuwe Nederlandse Midden 

Verrassend is het nieuwe Nederlandse Midden dat Alkemade ontwerpt op basis van de patronen van woonwerkverkeer die zich aftekenen in Nederland. Deze Middenstad sterkt zich verder uit naar het zuiden en het oosten dan de Randstad die tot nu toe het ‘Leitbild’ was in de Nederlandse planning. Van Alkemade spiegelt de Middenstad aan een gebied dat zich buiten deze samenhangende zone bevindt en zich op een andere manier aan het ontwikkelen is.

 

De Middenstad van Nederland

Ruimte voor voedsel en energie

Tegenover het Nieuwe Midden waar de echte veranderingen en uitbreidingen plaats vinden met een vrijheid en radicaliteit die geen andere metropool in zijn centrum kan bieden, plaatst Alkemade de gebieden die daarbuiten vallen en met krimp hebben te maken. Dat laatste hoeft niet negatief te zijn. Juist de krimpgebieden kunnen ruimte bieden aan voedselproductie en energietransitie, die de verstedelijkende gebieden steeds minder hebben.

 

De Noordstad van Nederland

Koolhaas’ manifest van het platteland 

Het verhaal van Alkemade brengt het manifest in herinnering dat Rem Koolhaas een paar jaar geleden uitbracht over het platteland. Volgens Koolhaas is de laatste jaren de aandacht vooral uitgegaan naar de stad, ten koste van het platteland waar de ontwikkelingen echter veel groter zijn en veel sneller gaan. Op het platteland zitten niet alleen boeren, maar vestigen zich ook kleine bedrijven, culturele instellingen en maatschappelijke voorzieningen.

Periferie in het centrum van leven en cultuur 

Koolhaas: “Als je naar het platteland kijkt, dan zie je genetische experimenten, industriële nostalgie, seizoensgebonden immigratie, massieve subsidies, tijdelijke bewoning, belasting voordelen, politieke beroering, digitale informanten, flexibele landbouw, afstemming van soorten. Vermoedelijk kun je van de steden niet zo’n radicale inventaris maken.” Nieuw is dit allemaal niet, wel dat je je aandacht beter kunt verdelen. De periferie hoef je niet meer te zien als een negatie van de stad. Inzet van dit verhaal is haar terug te brengen naar het centrum van leven en cultuur.

 

Het beeld van de Randstad in de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening uit 1993 

 

Het beeld van Middenstad en Noordstad uit 2016

Nieuw midden 

Alkemade’s pleidooi voor de rehabilitatie van de periferie is hiermee vergelijkbaar. Door zijn overvloed aan buitenranden heeft de Nederlandse metropool nog een enorm absorptie vermogen, stelt Alkemade. “Door de samenhang van het grote geheel als uitgangspunt te nemen, vormt zich een nieuw midden.” Andersom zijn verduurzaming en energietransitie thema’s die vragen om een combinatie van innovatie en ruimte. iets dat het stedelijke gebied weer niet kan bieden.

 

Mobiliteit in de Middenstad 

Afscheid van de Randstad

Alkemade houdt een overtuigend pleidooi om afscheid te nemen van het in zijn ogen achterhaalde concept van de Randstad en het grotere gebied dat zich nu aftekent -de nieuwe Middenstad- in samenhang te bestuderen.

 

Nieuw perspectief voor architectuur

Dit lijkt ook een nieuw perspectief in te luiden voor de architectuur. Ze kan haar exclusieve aandacht voor de stad loslaten en zich vrij gaan bewegen tussen het universum van de producten en de wereld van de leegstand. Aan haar de taak beide met elkaar te verzoenen en dit te doen door ze een nieuwe betekenis te geven.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels