blog

Blog – Nieuwe variaties op het themapark

Architectuur

Variations on a Theme Park, een essaybundel samengesteld door architect Michael Sorkin, verscheen in 1992. In dit boek speculeren acht architecten en critici over de toekomst van de Amerikaanse steden. Volgens Sorkin begon het Disney themapark steeds meer model te staan voor de nieuwe woonwijken, shopping malls, water fronts, en historische stedelijke gebieden, die zowel in binnensteden als aan de rand van de grote stedelijke agglomeraties tot stand kwamen. Staan we nu aan de vooravond van een nieuwe golf themaparken?

Blog – Nieuwe variaties op het themapark

Het boek is inmiddels bijna zo’n 25 jaar oud, maar is nog steeds even actueel. Afgelopen week nam ik het weer eens ter hand, omdat ik op verzoek van docent Ernie Mellegers op de RAVB college gaf over deze baanbrekende publicatie. De vergelijking van de nieuwe stedelijke gebieden die in dit boek worden besproken, met themaparken is bepaald sterk.

  

West Edmonton Mall wordt door Margaret Crawford beschreven als ‘een stapel dozen willekeurig neergekwakt in een zee van asfalt’ 

Veiligheid en gezelligheid

Een themapark is een omgeving die mensen onschuldig vermaak biedt en waar de veiligheid voorop staat. Om deze reden blinken ze uit door een vorm van maximale controle. Minstens zo opmerkelijk is bovendien dat ze op de markt worden gezet met het idee de authentieke interactie onder stedelingen te stimuleren. De shopping mall is slechts een van de vele voorbeelden van een dergelijke ‘gecontroleerde fantasie stedebouw’.

  

De West Edmonton Mall bevat verschillende pretparken, waaronder deze overdekte schaatsbaan

Beslissend boeken

Het boek verscheen op een moment dat de stedebouw in de VS definitief een nieuwe richting op ging. Achteraf bezien blijken veel van de voorspellingen die de auteurs van Variations doen, uitgekomen te zijn. Het maakt Variations in retrospect tot een beslissend boek, vergelijkbaar met het boek ‘The Exploding Metropolis’, dat William H. Whyte samen met onder andere Jane Jacobs in 1958 publiceerde. In dit boek waarschuwden ze op profetische wijze voor de problemen verbonden met de suburbanisatie van de Amerikaanse steden eind jaren 50.

  

William White schreef samen met onder andere Jane Jacobs in 1958 het profetische boek ‘ The Exploding metropolis’ 

Nederlandse woningbouwopgave

Met Sorkin in de hand is het verleidelijk eens naar de Nederlandse woningbouw te kijken. In Nederland zijn op dit moment 7,3 miljoen woningen. Volgens deskundigen moeten er tot 2040 een miljoen woningen extra worden bijgebouwd, dat is 14 procent van de voorraad. Waar zullen deze woningen komen, wie draagt daar zorg voor en hoe gaan de nieuwe woonwijken eruit zien?

  

Het PBL onderzocht de mogelijkheden van stedelijke transformaties voor de komende jaren 

Groeiend aandeel uitleg locaties

Het PBL becijferde onlangs in zijn rapport ‘Transformatiepotentie: woningbouwmogelijkheden in de bestaande stad’ dat we 80% van de woningbouwopgave tot 2040 in de bestaande stad kwijt kunnen. Critici zoals Bouwfonds professor Friso de Zeeuw wijzen er echter op dat dit een theoretisch potentie is, die we met de huidige financiële kaders nooit kunnen verzilveren. Hij acht het dan ook waarschijnlijk, dat nu de woningmarkt zich herstelt, het aandeel van uitleg weer zal toenemen.

  

Terugtrekkende overheid

De centrale overheid heeft de afgelopen jaren in rap tempo haar handen afgetrokken van de gebouwde omgeving. De burgers worden geacht zelf voor hun omgeving zorg te dragen en de voorzieningen te regelen die ze nodig achten. Ook wordt van hen verlangd dat ze hun eigen woonomgeving onderhouden. Zelfredzaamheid staat hoog in het vaandel van de meeste politieke partijen. In een dergelijk scenario gaan private partijen de zorg voor de omgeving op zich nemen.

 Factsheet Blogs Harm Tilman Variations thema park Sorkin woningbouw

Themawijken en identiteitspolitiek

Ook zal vermoedelijk een verschuiving optreden in de manier waarop we wonen. Woonconsumenten zullen zich in hun eigen woonomgeving bevestigd willen zien in hun identiteit. Daar hoort een lager schaalniveau bij, evenals voorzieningen die passen bij de leefstijl waarvoor zij hebben gekozen. Keerzijde van dit droombeeld van gezellig samenwonen met gelijkgestemden, is vermoedelijk, dat het alleen is te betalen voor een elite. Dit zal leiden tot scheve verhoudingen tussen wijken, of erger nog tot gettovorming en concentratie van armoede.

  

Zijn er alternatieven?

Een tijdje geleden hield een groep economen in de Britse krant ‘The Guardian’ vanuit de vraag ‘How to building a faire city?’ een pleidooi voor wat zij een ‘grounded city’ noemen. In een dergelijke stad hebben duurzaam vervoer, toegankelijke breedband en bescheiden woningbouw de overhand, niet meer de gethematiseerde woon- en werkgebieden van de afgelopen periode. De laatste hebben immers wel gezorgd voor vernieuwing op bepaalde punten, maar deze vernieuwing heeft anders dan toen werd verondersteld, de omliggende stedelijke gebieden nooit bereikt.

  

Hoe werk je aan een meer faire stad?

Pleiten voor een meer rechtvaardige stad is een ding, hoe die te bereiken een ander. De auteurs van het artikel in The Guardian bepleiten geen hogere, maar nieuwe vormen van belastingen. De private sector profiteert immers van publieke uitgaven, daarom is het fair als zij een aandeel hebben in de maatschappelijke kosten. Daarnaast pleiten voor meer experimenten, onder de hoede van de publieke sector. Bij deze maatschappelijke innovatie die beantwoordt aan basisbehoeften, speelt de lerende overheid de leidende rol.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels