blog

Blog – Maatwerk welkome steun in rug architecten

Architectuur

Maatwerk, afgelopen vrijdag geopend in het Duitse Architekturmuseum, wil breken met het beeld dat de Nederlandse architectuur wordt gedomineerd door Superdutch. Met een presentatie van Belgische en Nederlandse architecten presenteert de tentoonstelling een nieuw perspectief op de Hollandse architectuur en op de samenwerkingen die de afgelopen jaren tussen Vlaanderen en Holland zijn opgebloeid.

Blog – Maatwerk welkome steun in rug architecten

Het bevrijdende, zo je wilt aan Maatwerk, is dat het voor de eerste keer sinds lange tijd gewoon weer een architectuurtentoonstelling is. Op de tentoonstelling worden maquettes getoond, in combinatie met foto’s die de context van de 62 gepresenteerde gebouwen documenteren. Deze foto’s zijn gemaakt door Stijn Bollaert en Michiel De Cleene. Ook zijn foto’s te zien van de interieurs en de details van de gebouwen.

 

Dam Frankfurt 

Prelude

Maatwerk is samengesteld door Sofie de Caigney. Voor Prelude, een ‘tentoonstelling in de tentoonstelling’ werden Marius Grootveld en Jantje Engels aangezocht. Zij verzamelden de modellen van 32 jonge architecten die zij tot de ‘weaving generation’ rekenen. ‘It is about weaving the strands that are allready there together and connecting new ideas with what happend before in history.’

 House extension Mortsel, Belgie door Bovenbouw Architectuur Foto Karin Borghouts. Opinie Maatwerk Harm Tilman

House extension Mortsel, Belgium, Architects: Bovenbouw Architectuur. Foto Karin Borghouts

Intenties curatoren 

Er is geen enkele poging gedaan deze tentoonstelling inzichtelijk te maken voor een groot publiek of deze te “vertalen” of om te bouwen. Dat wil niet zeggen dat alleen de maquettes en de foto’s belangrijk zijn. Minstens zo aanwezig zijn de intenties van de curatoren die de maquettes inzetten om eerdere verhalen tegen te spreken en onderuit te halen. De belangrijkste daarvan is het Superdutch verhaal.

 Warmtekrachtcentrale Uithof Utrecht door Liesbeth van der Pol Opiie Harm Tilman Foto Michiel De Cleene

Warmtekrachtcentrale Uithof, Utrecht, the Netherlands, Architects: Liesbeth van der Pol. Foto: Michiel De Cleene

Afwezigheid digitale wereld

Opmerkelijk is de totale afwezigheid van de digitale wereld, ook al speelt architectuur zich daar inmiddels voor het grootste deel in af. De oorlog tussen alledaagse blik en digitale kijk wordt op Maatwerk niet uitgevochten. Het is even architecten onder elkaar.

 MAS (Museum aan de Stroom), Antwerp, Belgium, Architects: Neutelings Riedijk Architects © Museum aan de Stroom, Antwerp. Foto Karin Borghouts Opinie Harm TilmanMAS (Museum aan de Stroom), Antwerpen door Neutelings Riedijk Architects ©Museum aan de Stroom, Antwerpen Karin Borghouts 

Originele maquettes

De maquettes staan op tafels, achter tot gordijnen gedrapeerde stoffen. Dat zorgt voor rust en werkt verwonderlijk goed als je de maquettes bekijkt. Deze zijn er immers in alle soorten en maten, en zijn niet ge-edit met het oog op de tentoonstelling. In de gekozen inrichting doet zowel een woonhuis als een grootschalig stedelijk project het goed. Alleen de maquette van het MAS (ontwerp Neutelings Riedijk Architeten) knalt eruit.

 Oostelijke Handelskade, Architects: Felix Claus Dick van Wageningen Architecten, Amsterdam, the Netherlands © Photo: Michiel De Cleene Opinie Harm Tilman

Oostelijke Handelskade, Architects: Felix Claus Dick van Wageningen Architecten, Amsterdam. Foto: Michiel De Cleene 

Van en voor architecten

Gaandeweg de tentoonstelling kreeg ik dan ook steeds meer de idee dat de curatoren een bepaalde methode van architectuur tonen, exposeren en naar voren halen, maar ook dat ze die laten zien aan de architecten zelf om hen een steun in de rug te geven. De urgentie hiervan is niet gering, nu de Superdutch traditie volledig schipbreuk heeft geleden. De tentoonstelling laat zien dat er hoe dan ook leven is voor architecten in een tijd waarin architectuur uit de wereld lijkt te zijn verdwenen.

 Zeebrugge Sea Terminal, Brugge, Belgium, Architects: OMA Photo: Karin Borghouts Opinie Harm TilmanZeebrugge Sea Terminal, Brugge door OMA. Foto:  Karin Borghouts 

Rel

Voorafgaande aan de opening veroorzaakte Kirsten Hannema een kleine rel door in de Volkskrant de vraag op te werpen waarom uitgerekend in Frankfurt door het Vlaamse Architectuurinstituut een tentoonstelling is ingericht over Nederlandse architectuur, maar ook waarom HNI (Het Nieuwe Instituut) daar behalve als bruikleengever, niet bij is betrokken. De vraag is meer dan terecht, maar je kunt hem ook omdraaien. Het is juist leuk om te zien waar die Belgen mee komen en daar je voordeel mee te doen. 

Raakvlakken

Hannema tekende uit de mond van Dirk van den Heuvel op, dat HNI geen hard core architectuur tentoonstellingen meer organiseert. Met de fusie is gekozen voor een nieuw model, waarin het draait om de raakvlakken tussen architectuur, design en e-cultuur. ‘Architectuur wordt daarbij vanuit allerlei perspectieven aan de orde gesteld: voedselproductie, oorlogssituaties, ecologie.’

Verdeeldheid

Wat behalve de malheur bij HNI ook speelt, is de grote verdeeldheid van het architectuurbeleid in Nederland. De internationalisering mag bijvoorbeeld HNI niet voor zijn rekening nemen, maar is toegewezen aan het Stimuleringsfonds. Ook de Rotterdamse Architectuurbiënnale eet uit deze ruif. Deze heftige verdeeldheid speelt parten als adequaat moet worden ingespeeld op internationale initiatieven.

 Boxy Kitchen, Deurle, Belgium, Architects: Maarten Van Severen © Maarten Van Severen Foundation, Ghent photo: Stijn Bollaert Opinie Harm Tilman

Boxy Kitchen, Deurle (B) door Maarten Van Severen © Maarten Van Severen Foundation, Gent. Foto: Stijn Bollaert

Verstening

Maatwerk is de eerste tentoonstelling die probeert te breken met Superdutch. Toen deze term rond de eeuwwisseling werd gesmeed was het eigenlijk al gedaan met deze stroming. Ze werd versteend tot een begrip dat de verdere ontwikkeling van de architectuur in de weg heeft gestaan. Mogelijk nadeel van de benadering van Maatwerk is dat veel wordt teruggekeken. Dat is wat mij betreft geen kritiek, want het is noodzakelijk om te doen. Niet voor niets gaat VAi-directeur Christoph Grafe in de catalogus uitgebreid in op de periode die vooraf gaat aan deze verstening.

 Ketelvest, Ghent, Belgium, Architects: MJosé Van Hee Architecten © photo: Michiel De Cleene Opinie Harm Tilman

Ketelvest, Ghent, Belgium, Architects: MJosé Van Hee Architecten. Foto: Michiel De Cleene 

Weinig richting

Probleem is wel dat de tentoonstelling weinig richting krijgt. Dat komt wellicht ook omdat de curatoren de architecten op Maatwerk nadrukkelijk presenteren als een nieuwe generatie en hun productie niet ’meten’ aan de cultuur van de huidige tijd.

Autonomie architectuur

Een aantal veronderstellingen blijft zo onbesproken. Want is het bijvoorbeeld wel zo dat de architectuur opnieuw zijn autonomie moet bevechten, net als in de jaren 70 en 80? Juist om nu de architectuur voor de architecten terug te winnen, kan ze wellicht beter een andere weg bewandelen.

De expositie ‘MAATWERK MASSARBEIT, Custom Made Architecture from Flanders and the Netherlands’ vindt plaats in het Deutsches Architekturmuseum, Schaumainkai 43 te Frankfurt am Main. Deze is nog te bezoeken tot en met 12 februari 2017.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels