blog

Stedenbouw en betrokkenheid 8 – Er is altijd meer

Architectuur

Een centrale en een perifere ontsluiting kunnen samen een halfrooster vormen. In combinatie met een reeks van schaalniveaus kan dit een stedebouwkundige opzet opleveren, die uitnodigt tot betrokkenheid van bewoners bij hun eigen situatie en tegelijkertijd tot openheid naar de buitenwereld toe.

Stedenbouw en betrokkenheid 8 – Er is altijd meer

Ruimtelijke en sociale betekenis

Bij het noemen van de reeks schaalniveaus ga ik er stilzwijgend vanuit dat betrokkenheid, naast een ruimtelijke ook een sociale betekenis heeft.

Gewoonlijk komen beide dimensies niet goed uit de verf. Geen verassing als we bedenken dat we het druk hebben op het werk, dat er is buiten te weinig te doen is en dat auto’s de buitenruimte domineren. Vaak ontbreken schakels in de opeenvolging van schaalniveaus terwijl de maatschappij ons in een ‘ieder voor zich’ wil doen geloven.

Een stempel drukken

Om te voorkomen dat we in een leegte wonen, is een reeks schaalniveaus alleen niet genoeg, we moeten hier ook onze stempel op kunnen drukken, zodat deze reeks onze specifieke noden en wensen weerspiegelt. Dat is het begin van een zich thuis voelen; van betrokkenheid, op de gebouwde omgeving en op elkaar. Hierdoor zal een eigenheid ontstaan die de verschillende schaalniveaus herkenbaar maakt.

Openbare privéruimten met gespreksaanleiding

Voor onze betrokkenheid op anderen is het essentieel dat we contacten kunnen leggen. Maar hoe moet dat met onbekenden, op de hogere schaalniveaus? Wie spreek je aan en waarover? Een bushalte is een kleine ruimte met vijf tot tien wachtenden. De vraag ‘wie zal ik aanspreken’ is hier al makkelijker te beantwoorden. En waarover, ook dat ligt hier voor de hand: de dienstregeling of het weer. Wat we dus nodig hebben voor dit soort ‘terloopse contacten’ op de hogere schaalniveaus, zijn openbare ruimten op de schaal van een privéruimte en een gespreksaanleiding.

Flaneren

We kunnen drie soorten ‘terloops contact’ met onbekenden onderscheiden. De eerste is flaneren. De terrassen langs de route zijn de openbare privéruimten en de voorbijgangers kunnen dienen als gespreksaanleiding. Deze vorm van contact heeft een wat formeel karakter, in sommige landen kleedt men zich erop.
  Opinie Flip Krabbendam

Flaneren in de paleistuin, met een openbare privéruimten terzijde

Wandelgangen

Dan zijn er contacten in de ‘wandelgangen’. Het contact is hier informeel. En kritisch. Vanaf de zijlijn levert men commentaar en bedenkt men alternatieven voor wat speelt in de samenleving. Hier stelt men zich, bottom-up, op tegenover het top-down van de wereld van het flaneren. Meer eigentijdse vormen van een wandelgang zien we in stedelijke margegebieden waar zich alternatieve bedrijven en starters hebben gevestigd.

 Opinie Flip Krabbendam

Een stoa, de beroemde wandelgang uit de oudheid

Buitenstaanders

De confrontatie tussen top-down en bottom-up kan tot wrijving leiden… maar dankzij perifere ontsluitingen en ‘tussendeuren’ kunnen buitenstaanders verschijnen die met hun onbevangen commentaar misschien voor nieuwe gezichtspunten zorgen. Smeerolie!

Opinie Flip Krabbendam

Smeerolie?

Drempelgebieden

In Amerika ken men het zogenaamde ‘porch life’. Zittend op een ‘porch’, of een veranda, maakt men een praatje met dorpsgenoten die voorbij komen. De porche is een drempelgebied dat contacten tussen het niveau van de woning en van het dorp bevordert. Een drempelgebied kan ook op hogere niveaus bestaan: bij de toegang tot een straat of buurt. Vanaf een drempel heeft men zicht op het hogere schaalniveau, terwijl men vanaf hogere schaalniveaus zicht heeft op de verschillende drempels die de achterliggende lagere niveaus representeren.

 Opinie Flip Krabbendam

‘Porche life’ in een Belgisch cowboydorp

Werk

Het leven in een straat, buurt, wijk of stad brengt schoonmaakwerkzaamheden, onderhoud, reparatie en vernieuwing met zich mee. Deze werkzaamheden worden vaak op gemeentelijk niveau geregeld, waarbij de bijbehorende voorzieningen, werkplaatsen, opslagruimten en het machinepark, aan het oog worden onttrokken. Als we het werk en de voorzieningen terugbrengen naar de schaalniveaus waar zij betrekking op hebben, kan dit de betrokkenheid op deze schaalniveaus bevorderen, zowel op het ruimtelijke als op het sociale vlak. Het werk op de verschillende schaalniveaus kan nog worden uitgebreid. In deze tijd is het misschien interessant om te kijken naar gedecentraliseerde energievoorzieningen en waterzuivering of stadslandbouw (transition towns).

 Opinie Flip Krabbendam

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels