blog

Onderwijl, wachtend op de revolutie

Architectuur

Een van de spannendste inzichten uit de chaostheorie is dat een bepaalde toestand statisch lijkt, maar stapje voor stapje muteert tot hij instabiel is, en dat een kleine gebeurtenis een enorme verandering op gang brengt. Als een mooie dag die gaandeweg steeds broeieriger wordt, tot het ineens gaat onweren. Zoiets heet een revolutie, maar is eigenlijk een natuurlijke versnelling, die zich daarna weer verbreedt en vertraagt en ogenschijnlijk stabiliseert tot een nieuwe omwenteling plaats vindt.

Onderwijl, wachtend op de revolutie

Wij leven in onzekere tijden, met snelle veranderingen: Onbeheerste politieke ontwikkelingen, crisis en groei, de invloed van IT, de urgentie van duurzaamheid. Toch lijken me dat alles niet meer dan kleine stappen, op weg naar een grotere omslag.

DJ voor de Architect _Opinie Dirk Jan Postel 

Ik moet denken aan een eeuw geleden, aan die vorige revolutie. Het modernisme. Weliswaar geen panklare, samenhangende beweging maar een vernieuwing van inzichten in kunsten, wetenschappen en politiek op alle niveaus en in alle werelddelen, die ons blijvend heeft beïnvloed. Ik realiseerde me onlangs nog hoe groot die veranderingen zijn geweest toen ik naar het Jachthuis St. Hubertus van Berlage keek. In 1915 ongetwijfeld modern, zonder klassieke orde en met sobere ornamenten. Maar voor ons toch behorend bij de negentiende eeuw. Vergelijk dat met circa vijftien jaar later: het Rietveld Schröderhuis of de Van Nellefabriek. Of het Haags Gemeentemuseum van Berlage zelf.

Haags Gemeentemuseum_Opinie_Dirk Jan Postel Het Haags Gemeentemuseum van Berlage

Mij lijkt dat Berlage zijn stijl vooral ontwikkelde; overigens ten goede: ruimtelijker, nog soberder, meer materiaalexpressie, minder ornament. En dat Rietveld de kans kreeg een uniek stijlicoon te maken, dat naast zijn andere mooie werk staat, niet ertussen. Het meest invloedrijke, onomkeerbaar gebleken modernisme is echter dat van de Van Nellefabriek geweest. Misschien dat ook daar stijl en emotie de drijfveren zijn geweest; zelf hoor ik Stravinksy bij het beeld van de rokende schoorstenen en de lopende band. Maar het is zeker ook de inhoudelijke visie: de moderne fabriek, een gezonde omgeving (haha tabak!), het efficiënte productieproces. En de technische innovaties die bij het ruime budget mogelijk waren: de paddenstoelvloeren, gemoffeld en verchroomd staal, de klimaatinstallatie, de flexibele aansluitingen op elektra.

Van Nelle Fabriek 

Ik denk dat de formule voor een omslag is:
opmaat (van eerdere stappen) + verbeelding + innovatie = revolutie.

We hebben het niet over een politieke revolutie waar de verbeelding een bedenkelijke ideologie kan zijn, en de innovatie een oorlogsmachine. We kijken naar architectuur en naar de ingrediënten van vernieuwing. Nieuwe, 3D-productenwijzen bijvoorbeeld. Andere vormgeving op basis van nieuwe mogelijkheden, nieuwe materialen. De omslag naar lokaal geproduceerde, duurzame energie. Of wijzigingen in sociale structuur van onze steden: ongebreideld individualisme vs. nieuwe kernen van gemeenschapszin, en vormen van samenhang. Een andere kijk op bezit, op mobiliteit en de verhouding tussen wonen en werken, tussen stad en landschap. Een geheel andere balans tussen gebouw en techniek.

Al deze ingrediënten zijn echter speculatief. En niemand weet precies welke vleugelslag de storm op gang zal brengen.

Hubertus Jachthuis Jachthuis St. Hubertus van Berlage

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels