blog

Wisseling van de wacht?

Architectuur

Architectuur zet naast esthetiek steeds vaker in op financiering en comfort. Door het grote publiek wordt ze echter nog altijd beoordeeld op haar wow-effect. Dat bleek afgelopen week toen in Amsterdam vlak na elkaar twee architectuurprijzen werden uitgereikt. Beeldvorming en realiteit beginnen flink uit elkaar te lopen.

Op de World Expo die nu in Milaan is te zien, steekt de Nederlands inzending schril af bij de andere landenpaviljoens. Ze bestaat uit een tentenkamp op kunstgras met nepkoeien en poffertjestentjes. Aan de inzending is geen architect te pas gekomen. Sterker nog, architectuur wordt in de begeleidende persberichten gelijk gesteld met pompeusheid en proberen te imponeren.

Beste gebouw

Je zou denken, raken we daar nu nooit eens van af. Dat het moeilijk is bewijst de uitreiking voor de Beste Gebouw van het Jaarprijs, onlangs in de Westergasfabriek te Amsterdam. In zijn inleiding stelde scheidend voorzitter Willem Hein Schenk dat de prijs niet zou gaan naar het mooiste maar naar het beste gebouw van het jaar. Volgens Schenk gaat het behalve om de looks, ook om zaken als financiering, exploitatie en comfort.

  

Echter juryvoorzitter Wim Pijbes verklaarde in het tijdschrift Elsevier nadrukkelijk te hebben gezocht naar het gebouw met de grootse wow- factor. Toch weer de looks dus. En jurylid Peter Veenstra van LOLA landscape architects, die tijdens de prijsuitreiking de categorie Icoonwaarde toelichtte, stelde namens de jury dat dit binnen de prijs de belangrijkste categorie is. Niet verwonderlijk dus dat de winnaar uiteindelijk naar een project uit deze categorie ging.

Transformatie en hergebruik

Een dag eerder werd in de voormalige Citroen garage in hetzelfde Amsterdam de minstens zo sympathieke Amsterdamse Architectuurprijs (AAP) uitgereikt. De prijs ging tijdens de druk bezochte bijeenkomst verrassend naar het project Klarenstraat in Amsterdam door Van Schagen Architekten. Bij de uitreiking van de BNA prijs op het Westergasfabriek terrein was het aanmerkelijk stiller. Daar stond tegenover dat de winnende architecten ’s avonds het optreden van Wim Pijbes in De Wereld Draait Door mochten bijwonen.

  

Tot de genomineerden van de laatste competitie was geen enkel project op het gebied van transformatie of hergebruik doorgedrongen. Logisch gezien de invalshoek van de jury. In de AAP daarentegen vielen van de tien nominaties vier projecten in deze categorie.

Wisseling van generatie

Behalve een verandering van opgave, tekent zich ook een wisseling van de generaties af. De babyboom generatie is in versneld tempo en al dan niet gedwongen met pensioen aan het gaan. Het is verreweg de meest productieve generatie in de geschiedenis van de architectuur geweest. Ze heeft geheel op eigen manier en kracht de Nederlandse architectuur een bijzondere reputatie bezorgd, ook in het buitenland.

Dat deze generatie nu aan kracht inboet, bleek onlangs op een bijeenkomst die Architectuur lokaal had georganiseerd over de nieuwe Rijksbouwmeester. De aanwezigen, voornamelijk vertegenwoordigers van de babyboom generatie, droomden zich de hele avond rijk over wat deze functie zou kunnen inhouden. Totdat Jaap Uilenburg van het Rijksvastgoedbedrijf het woord nam en de aanwezigen met de neus op de economische feiten drukte.

Minder werk, geringere opdrachten

Het zal de komende jaren in toenemende mate aankomen op de volgende generatie. Voor deze generatie is er echter minder werk, met bovendien opdrachten die geringer in omvang zijn. We zijn daarmee weer terug bij de woorden van Willem Hein Schenk. Het zijn opgaven die niet alleen vragen om nieuwe concepten, maar ook om nieuwe vormen van financiering, toekomstperspectief en exploitatie.

Hoe kan deze patstelling worden doorbroken? Aan de architecten zal het niet liggen. De kwestie is toch vooral de architectuur zelf. Terwijl haar toekomst ligt in de overgrote opgave van transformatie en hergebruik, verdient de meeste architecten hun geld nog altijd met wow architectuur. Deze vertegenwoordigt echter slechts twee procent van de hele bouwopgave.

Verdienmodel

De vraag wordt hiermee acuut wat het nieuwe verdienmodel van architectuur is en op welke manier ze haar rol in de maatschappij opnieuw kan verankeren.

BNA Beste gebouw van het Jaar 2015

Winnaar: Rotterdam centraal, ontwerp Team CS (Benthem Crouwel, MVSA, West8)

‘Het is een Spoorkathedraal, maar ook gewoon Station Kapsalon. Het is een gebouw met internationale allure, en toch zo Rotterdams. Het beeld – de roestvrijstalen punt die brutaal de stad in steekt – is krachtig en stoer, het plein groots. Tegelijk kent de stationshal een menselijke maat, heeft het houten interieur iets aaibaars; het is een plek waar je je op je gemak voelt.’ (Jury BNA Beste gebouw van het Jaar 2015)

Amsterdamse Architectuurprijs 2015

Winnaar: Klarenstraat, Amsterdam (Van Schagen Architekten)

“Dit project voorziet op bescheiden wijze in een manier om in een impopulair gebouwtype gewilde stadswoningen te realiseren zonder de bestaande structuur uit te wissen. Dat bewoners zeggenschap hebben over hun eigen woning, is helaas nog steeds eerder uitzondering dan regel.”(Vakjury Amsterdamse Architectuurprijs 2015)

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels