blog

Vernieuwing: niet slopen maar hergebruiken

Architectuur

Het mechanisme van sloop en nieuwbouw is een onderligger bij veel projectontwikkeling. Zeker in het verleden werden bestaande scholen vaak gesloopt, waar behoud en transformatie ervan even of vaak zelfs meer dan lonend zou zijn geweest. Voor hergebruik zijn op het vlak van financiering en exploitatie andere modellen nodig. Maar geldt dit ook voor de architectuur? Dat hangt er vanaf, zoveel maakt de tentoonstelling ‘Herbestemmen van school naar school’ door Mevrouw Meijer in Architectuurcentrum ABC te Haarlem duidelijk.

Vernieuwing: niet slopen maar hergebruiken

Historische naoorlogse scholen kunnen volgens Mevrouw Meijer, het bureau van Wilma Kempinga en Tjeerd Wessel, de inspirerende scholen van de toekomst zijn. Voorwaarde is dan wel dat het vastgoed dienstbaar moet zijn aan de kinderen en hun rol in de samenleving, en niet meer dominant is, zoals de laatste jaren het geval is geweest.

Herbestemmen tot school

Mevrouw Meijer meent dan ook dat je scholen het beste kunt “herbestemmen tot school”. Behalve dat ze een grote historische waarde vertegenwoordigen, hebben ze vaak een grotere kwaliteit dan de scholen die ze vervangen. Deze gebouwen uit de jaren zestig zijn bijvoorbeeld zodanig flexibel dat ze onderwijskundige veranderingen goed kunnen opvangen.

Anders kijken

Van belang is dat je anders naar bestaande scholen moeten leren kijken, niet meer als afval maar als kapitaal dat je kunt inzetten voor de toekomst. Wat betekent dit voor de architectuur? In de ogen van Mevrouw Meijer is architectuur geen decoratie maar ruimtekunst. Het gaat ze om meer dan een opvallende façade. “Het ontwerp van goede lokalen is belangrijker dan het ontwerp van de gevel.”

Inventief hergebruik

Vernieuwing wordt vaak geassocieerd met tabula rasa en opnieuw beginnen. Hier is ze gezocht in het opnieuw gebruiken van een bestaande school, op een inventieve wijze. Vernieuwing komt tot stand door het te doen en te experimenteren. Innovatief is ook dat de resultaten van het ontwerponderzoek worden gedeeld met alle betrokkenen.

Korth Tielens toont aan dat in het bestaande gebouw nieuwe onderwijskundige visies goed kunnen worden ingepast.

Aan het bestaande schoolgebouw van Molenwiek voegt Korth Tielens een buitenlokaal toe waar de leerlingen desnoods fietsen uit elkaar kunnen halen.

Stad naast de stad

Schalkwijk in Haarlem heeft 15.000 woningen waar ruim 32.000 mensen wonen. Lange tijd stond deze wijk in ruimtelijk en sociaal opzicht los van de rest van de stad en vormde ze een ‘stad naast de stad’. Dat is nu aan het veranderen. Dit was de inleiding tot het voornemen de naoorlogse gebouwen te slopen en te vervangen door grootschalige nieuwbouw ten behoeve van de samenwerkende partijen die zich bezighouden met opgroeiende kinderen, de zogenoemde brede school. Inmiddels is het inzicht gerijpt dat renovatie en transformatie een gelijkwaardig alternatief vormen.

Verborgen kwaliteiten

De redenen voor dit laatste zijn uiteenlopend. De eerste en wellicht meest overtuigende is dat je de nu verborgen potentiële kwaliteiten van bestaande gebouwen zichtbaar moet maken. Een goed voorbeeld is de Molenwiekschool. De onderwijslokalen zijn ruim en het licht valt op een gevoelige manier naar binnen. De ruimtes zijn via schuifdeuren en patio’s op een manier aan elkaar geschakeld zoals alleen de architecten van de Forumgeneratie dat konden. Ook de ligging in het park biedt veel kansen.

School, park en straat

De drie architecten die ontwerponderzoek deden naar deze school, ontdekten al snel dat als je de ligging van de school in zijn context verbetert, in combinatie met modificaties aan het gebouw, deze met gemak vele jaren mee kan. De school is in 1977 gebouwd naar een ontwerp van Wiek Röling en Han van Ardenne. De opgave nu is vooral de relatie tussen school, park en straat aan te pakken en te verbeteren. Ook is een oplossing nodig voor het noodgebouw dat in 1999 aan de school is bijgebouwd.

Open lucht school

 

Kort Thielens _ Hergebruik Scholen _Opinie Harm Tilman

Het buitenlokaal vormt in het plan van Korth Tielens de schakel tussen de school en het park.

Korth Tielens toont aan dat in het bestaande gebouw nieuwe onderwijskundige visies goed kunnen worden ingepast. Referenties voor hun ontwerpstudie zijn bekende ‘scholen in park’, zoals de École en plein air in Suresnes door Eugène Beaudouin en Marcel Lods uit 1935 en de openluchtschool in Goirle van Jos Bedaux uit 1958. Bij deze scholen kunnen de kinderen vanuit ieder lokaal direct naar buiten. Korth Tielens voegt aan de parkzijde een balk van twee verdiepingen toe die dankzij een buitenlokaal de school opnieuw tot onderdeel van het park maakt.

Matgebouw

 

Alvarez Ouburg_Molenwiek_Opinie Harm Tilman_Herbestemmen van scholen

Transformatie van de Molenwiekschool in de Schalkwijk van Haarlem, op basis van een ontwerp van Alvarez Ouburg

Alvarez Ouburg voegt in de plattegrond nieuw programma aan de randen van het complex toe. Deze bijzondere ruimtes waaronder een bibliotheek, een peuterspeelzaal en een kinderdagverblijf, krijgen een eigen ingang en kunnen zo buiten schooltijd open blijven. Op deze manier ontstaat een ‘matgebouw’, à la Shadrach Woods, waarbinnen een groot aantal nieuwe buitenruimtes worden toegevoegd. Resultaat is een soort dorpje in de stad.

Assen en lokalen

 

Herbestemmen van scholen volgens studenten van de TU_E Molenwiek

Studenten van de TUe doen het meest ingrijpen voorstel voor de transformatie van de Molenwiekschool in de Schalkwijk van Haarlem

Een groep van de TUe accepteert de bestaande structuur, maar doet wel het meest ingrijpende voorstel. Zij creëert drie assen in het gebouw door werkkamers en toiletblokken te verplaatsen en gangen en binnenpleinen tot rechte lijnen uit te vergroten. Langs deze gangen worden nieuwe, grote onderwijslokalen gesitueerd.

Innovatieve ideeën

Wat de drie ontwerpen aantonen is dat met bestaande schoolgebouwen nieuwe wegen ingeslagen kunnen worden. Bij renovatie en transformatie gaat het vooral om het stellen van de juiste vragen. De methode van Mevrouw Meijer is heel effectief. Het zou interessant zijn om te kijken of de vernieuwing op dit terrein te koppelen is aan die op andere terreinen zoals bijvoorbeeld wonen of vrije tijd. Zo zou de bewoners een totaalervaring kunnen worden aangeboden.

De tentoonstelling ‘Herbestemmen van school naar school’ door Mevrouw Meijer is t/m 28 juni 2015 te zien in Architectuurcentrum ABC, Groot Heiligland 47, 2011 EP Haarlem.

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels