blog

De stad: boom en geen boom – Essay stedenbouw en betrokkenheid 5

Architectuur

Het grid geeft vrijheid, het ontsluit de buitenwereld, terwijl men in een boomstructuur weet waar men is en met wie men is. Beide concepten hebben hun eigen sterke kanten. Zijn beide dan niet te combineren?

De stad: boom en geen boom – Essay stedenbouw en betrokkenheid 5

A city is not a tree

Met deze uitspraak bedoelde Christopher Alexander dat boomstructuren te beperkend waren. In de moderne tijd wilde men de blik ook naar buiten richten! Op de wereld.

Hij wilde de boomstructuur niet opheffen, maar uitbreiden met laterale, horizontale, verbanden. Zoals aangegeven in de onderste afbeelding. Hij noemde deze nieuwe structuur een ‘semi-grid’ of ‘halfrooster’. Als voorbeeld gebruikte hij vriendengroepen die door laterale verbanden kunnen overlappen. Overgebracht op stedenbouw betekent een halfrooster dat bewoners toegang hebben, niet alleen tot hun eigen woonomgeving, maar ook tot de wereld daarbuiten, waar anderen wonen.

Nieuwegein revisited

Eerder heb ik Gemeenschappelijk Wonen in Nieuwegein opgevoerd om het onderscheid tussen een centrale en een perifere ontsluiting te illustreren. De perifere ontsluiting, in blauw aangegeven, was toegevoegd om de auto weg te houden uit de centrale ontsluiting, in roods aangegeven. Met het grid in gedachten kunnen we zien dat deze perifere ontsluiting nog een andere betekenis heeft: deze verbindt de bewoners direct met de buitenwereld.

 Krabbendam_Essay_5
Centrale ontsluiting (in rood) en perifere ontsluiting (in blauw)

Als we uitgaan van een opeenvolging van schaalniveaus die ervoor zorgt dat we elk deel waar we ons op betrekken voorzien is van een context, en we willen deze ontsluiten door een halfrooster, dan kunnen we misschien een centrale boomstructuur combineren met een perifeer grid. We kijken naar een voorbeeld.

Milton keynes

Een Engelse new town die in de zestiger jaren is ontworpen door Derek Walker, die gekeken had naar het Amerikaanse grid-concept. In deze tijd werden ook woonerven belangrijk. Dit is allebei af te lezen aan het plan van Milton Keynes, er is een grid van ca 1 bij 1 km (niet mijl!) met in de vakken ongeveer 100 deelplannen, bestemd voor woonerven. Voor het geheel is er een winkel- en zakencentrum. Het grid is aangelegd op een verhoogd talud, zodat voetgangers en fietsers veilig door tunneltjes naar naastgelegen deelplannen naar het centrum kunnen gaan.

 Krabbendam_essay5
Het grid van 1 bij 1 km en de tussenliggende deelplannen

Het grid kunnen we hier zien als een perifere ontsluiting die de auto grotendeels buiten de deelplannen houdt en daarbij de deelplannen met de buitenwereld verbindt. Door het neutrale karakter van het grid is echter niet te zien waar het winkel- en zakencentrum zich bevindt. (Namelijk onder de naam ‘Milton Keynes’ op het kaartje hierboven) Daarbij worden het centrum en de stad als geheel ook nog eens aan het zicht onttrokken door het gebladerte van de bomen op de taluds van het grid.

 Krabbendam_Essay_5
Waar zijn we hier?

De perifere ontsluiting lijkt hier in de lucht te hangen, zonder verbindingen met een context. En is er een opeenvolging van schaalniveaus en een heldere centrale ontsluiting, ten behoeve van de betrokkenheid van bewoners, bezoekers en buitenstaanders? We kijken naar de kaartje van de fietspaden op de illustratie hieronder.

 Krabbendam_essay5Fietspadenplan

Dit kaartje maakt duidelijk dat ook hier geen sprake is van een centrale ontsluiting die een opeenvolging van schaal niveaus volgt. We kunnen eerder vrezen voor een onafzienbaar doolhof van woonerven.

 Krabbendam_essay5En inderdaad

 Krabbendam_5Zelfs met een interne ringweg die als een achtbaan zorgt voor desoriëntatie en verlies van context

Toch lijkt het halfrooster de aangewezen ontsluitingsvorm die betrokkenheid op de eigen omgeving combineert met openheid naar buiten, maar de vraag blijft hoe zo’n halfrooster eruit zou kunnen zien. Waarbij de perifere ontsluiting niet boven het landschap lijkt te zweven of letterlijk in de lucht is getild, maar is verbonden met de centrale ontsluiting, die hand in hand gaat met een reeks van schaalniveaus. 

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels