blog

Van nut voor het leven

Architectuur

Ik houd dit niet lang meer vol, zegt de Noorse architect Halvard Solness tijdens een bureaubespreking. Hij overweegt de opdracht voor een woonhuis terug te geven: ‘dat doe ik liever dan rotzooi maken’. Solness is de hoofdpersoon van Henrik Ibsen’s gelijknamige toneelstuk uit 1892, dat op dit moment door het Nationale Toneel in het hele land wordt gespeeld. In veel opzichten had het stuk vandaag de dag geschreven kunnen zijn.

Van nut voor het leven

Mark Rietman zet een geloofwaardige architect op het hoogtepunt van zijn roem neer. Al snel blijkt dat Solness zijn karakter geweld aandoet ten einde zich in de publiciteit te kunnen afficheren als een succesvolle meesterbouwer. Hij schaaft zorgvuldig aan dit beeld, met het oog op een publiek dat meer is gefascineerd door de mythe van heroïsche mannelijke creativiteit dan door de gecompliceerde, interne werkelijkheid van een architectenleven.
 

Sterarchitect

Het is niet moeilijk hier een parallel te zien met het mechanisme van de sterarchitect, dat de huidige architectuur meer kwaad dan goed heeft berokkend. Zoals Rem Koolhaas afgelopen zaterdag in Algemeen Dagblad verklaarde: ‘Ik vind het vervelend om een celebrity te worden genoemd. Architectuur is een serieus beroep. Een celebrity staat symbool voor iemand die schatrijk is, over lijken gaat en een eigen entourage heeft. Dat geldt niet voor mij. Ik ben niet rijk, heb geen entourage, houdt rekening met andere mensen en heb een groot hart.’

Demonen

Solness is een heel andere architect. Hij is ervan overtuigd dat hij beschikt over supervernogens waarmee hij zelfs zijn onbewuste wensen kan realiseren. Hij denkt bezeten te zijn van ‘demonen’ die voorstellen doen en uitvoeren zonder daar om te zijn gevraagd. En hij is naar dit beeld gaan leven, met alle tragische gevolgen vandien. 

Dubbelzinnige relatie

Het beeld van de geniale architect houdt dan ook geen stand. In het programmaboekje suggereert dramaturg Karim Ameur dat dit komt door de per definitie dubbelzinnige relatie die een architect onderhoudt met zijn opdrachtgever. Om opdrachtgevers te winnen zijn zelfverzekerde imponerende persoonlijkheden het meest geschikt. Maar die zelfde personen zijn ondergeschikt aan factoren waarop ze totaal geen grip hebben, zoals budgettaire beperkingen, wensen van de opdrachtgever of juridische regels. ‘Groot zelfbesef en een dito vermogen tot inschikkelijkheid strijden in de professie van architect om voorrang.’ 

Meedogenloos

Destructie is nooit ver weg, ook niet bij Solness. Dat was al zo bij de start van zijn carrière. Nadat het huis dat hij met zijn jonge echtgenoot betrok afbrandde, kon hij met succes een eigen bureau opzetten, door de vrijkomende grond te verkavelen en daar huizen op te bouwen. Een jonge vrouw die hem aanbidt en met hem een affaire begint, verwijt hem dat hij de meedogenloosheid mist die bij dit soort handelen hoort. Solness antwoord is veelzeggend: je kunt nog zoveel huizen bouwen, maar het lukt je nooit een thuis te maken. 

  

Publieke rol

De Italiaanse architect Aldo Rossi zag architectuur niet los van het leven en de samenleving. In zijn opvatting dient architectuur zich daartoe te verhouden. Mensen construeren architectuur vanuit een esthetische intentie. Bovendien gaat dit gepaard met de creatie van een omgeving waarin het leven beter kan gedijen. In Solness’ wereld is dit publieke karakter buiten beeld geraakt. Zoals hij zelf zegt: ‘Als ik de rekening opmaak, heb ik eigenlijk niets gebouwd. En niets geofferd om te kunnen bouwen. Alles bij elkaar is het niets, niets, niets.’ 

Alternatieven

Architectuur is een vak dat opties kan aanbieden die publiek van karakter zijn. Solness is de weg kwijtgeraakt in de dubbelzinnige en instabiele wereld waarin hij moet opereren. Om die te ontlopen, zijn experimenten nodig waarvan de kwaliteit wordt bewaakt door architecten. Architectuur is pas werkelijk relevant voor het leven, leert Solness, als zij zich leent voor de verbeelding van echte alternatieven.

Solness van Henrik Ibsen, regie Theu Boermans, met Mark Rietman, Betty Schuurman, Jappe Claes, Vincent Linthorst, Anna Raadsveld, Mait Meijeren en Marijn Claes, landelijke tournee t/m 22 mei 2015 en 1-9-2015 t/m 31-10-2015 

Actie abonnement de Architect

 

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels