blog

Dwalend over woonerven

Architectuur

In de vorige aflevering hebben we gezien dat nieuwbouwwijken niet zelden het karakter hebben van vrij zwevende labyrinten van woonerven omgeven door een desoriënterende ringweg. Dit zijn geen voorbeelden van een reeks van schaalniveaus, die worden ontsloten en verhelderd door een centrale ontsluiting, met waar nodig een perifere ontsluiting, om de auto uit onze woongebieden te houden.

Dwalend over woonerven

Woonerfwijken waren verdwaalwijken en daarom heeft men geprobeerd om meer structuur in deze wijken te brengen, zonder het woonerf af te zweren. En zo deden interne rondwegen hun intrede. Zoals in het ‘Achtste Barrier’ in Eindhoven. Zie de openingsillustratie bij dit artikel.

Maar helaas, als iets desoriënterend werkt zijn het wel rondwegen die er overal het zelfde uit zien. En het helpt zeker niet als de doorlopende rondweg ongemerkt over gaat in een afslag!

 

De rondweg zoals deze er overal uit ziet

Wie van onderen af de weg volgt, met het idee ‘rondweg’ in het hoofd, zal wellicht rechtsaf gaan bij de kruising. Maar dat is een afslag die leidt naar de wijkontsluitingsweg.

Wie aanneemt dat stedenbouw een serieuze professie is zal zich misschien verbazen over het feit dat de oriëntatie in nieuwbouwwijken zo’n probleem is geworden. Een ander punt waar men zich over kan verbazen is dat hier verder geen onderzoek naar is gedaan.

But now something completely different, the grid

Stedebouwers gooiden het gewoon over een andere boeg. Woonerfwijken werden ‘bloemkoolwijken’ genoemd en daarmee hadden zij afgedaan. Vanaf de tachtiger jaren ging de stedenbouw over op het rechthoekige grid. Dat woonerven een belangrijke ontwikkeling waren die straten weer bewoonbaar hadden gemaakt, ondanks de aanwezigheid van de auto, daar kwam men niet meer op terug.

Milete

Het rechthoekige grid heeft een lange geschiedenis, en dat geeft natuurlijk wel enig vertrouwen in de bruikbaarheid ervan. Zo werd het al door de Grieken gebruikt in Milete, dat werd opgericht in de 4e eeuw voor Chr. Door bebouwing uit het grid weg te laten konden parken of pleinen ontstaan, en door velden samen te voegen kon ruimte worden gemaakt voor grote gebouwen.

 

Milete, in de 2e eeuw na Chr.(Maquette)

Xi’an

Deze stad, bekend van het opgegraven terracotta leger, werd 3 millennia geleden gesticht en was in 200 na Chr. de grootste stad van de wereld en met 1 miljoen inwoners: groter dan het toenmalige Rome. Xi’an was ontworpen als hoofdstad van China en het stedenbouwkundige grid werd een voorbeeld voor grote steden in heel Azië.

De plattegrond van Xi’an tijdens de Tang Dynasty (618-907)

Romeinen in Xanten

Romeinse steden waren niet altijd even helder van opzet, maar in hun legerkampen maakten de Romeinen gebruik van een overzichtelijk grid. Dat is soms nog te zien aan steden die gebaseerd zijn op een legerkamp, zoals de stad Colonia Ulpia Traiana, nabij Xanten in Duitsland. Ook hier zien we weer het ordenend vermogen van een orthogonaal grid.

De Romeinse stad Colonia Ulpia Traiana in de tweede eeuw na Chr. (Duitsland)

Is het grid nu de oplossing?

Kan het grid een structuur geven aan een stad die opgebouwd is uit een reeks van schaalniveaus, waar men zich op een deel kan betrekken zonder de oriëntatie op het grotere geheel te verliezen? In de volgende aflevering kijken we naar het ontwerp van een stad op basis van een grid dat zich uitstrekt over het totale gebied van de Verenigde Staten.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels