blog

Centrale en perifere ontsluiting

Architectuur

In de vorige aflevering hebben we, aan het voorbeeld van de wijk Emmerhout in Emmen, gezien dat een boomvormige ontsluiting kan worden aangevuld met een perifere ontsluiting als de centrale ontsluiting te veel belast wordt door het autoverkeer. Ook hebben we gezien dat een alleen een ontsluiting nog geen schaalniveau is dat als context kan dienen voor de lagere schaalniveaus. We zoeken verder naar voorbeelden.

Centrale en perifere ontsluiting

Eind zeventiger jaren werd ik uitgenodigd om een project voor groepswonen te ontwerpen in Nieuwegein. Een project voor ca. 250 bewoners die in een collectief wilden wonen. Dit resulteerde in het onderstaande ontwerp.

Gemeenschappelijk Wonen, een stad in het klein met vier schaalniveaus: huishouden, groep, hof en project.

Hoven met grasveld

Dit project is een stad in het klein geworden met verschillende schaalniveaus. De huishoudens zijn hier opgenomen in groepen, met een gemeenschappelijke eetkeuken en een woonkamer. De groepen zijn gesitueerd zijn rond drie ‘hoven’ met een grasveld voor de volwassenen en speelgelegenheid voor kinderen. Deze hoven zijn weer opgenomen in het project als geheel, met een ontmoetingsruimte, een kinderopvang en een speelveld, linksonder in rood aangegeven.

Vanuit hier is het een paar stappen naar de buurtvoorzieningen, linksonder, net buiten beeld, met onder andere een supermarkt, een buurthuis en een snackbar. Vier, of als we de buurtvoorzieningen meerekenen, vijf opeenvolgende schaalniveaus, waardoor we kunnen spreken van een boomstructuur, die wordt ondersteund door een autovrije, ‘centrale ontsluiting’, in rood aangegeven. Anders dan in Emmerhout (zie deel 1) hebben de verschillende schaalniveaus hier wel inhoud gekregen. 


Ten slotte zien we, net als in Emmerhout, een ‘perifere’ ontsluiting, in blauw aangegeven. Deze ontsluiting maakt alle woningen en groepsruimten voor auto’s bereikbaar.

Ringweg en woonerven

In de praktijk van de stedenbouw zien we bij nieuwe uitbreidingen vaak een combinatie van perifere ringwegen en woonerven met een centrale ontsluiting. Zo zien we in Houten een ringweg, ofwel de perifere ontsluiting, en een boomvormige centrale ontsluiting die de woonerven verbindt met het centrum, het station en een centraal plein.

Een perifere ringweg voor de auto en een centrale ontsluiting tussen de woonerven en het centrum.

De spoorbaan door Houten sluit direct aan op de centrale ontsluiting, maar op de luchtfoto is deze nog maar moeilijk terug te vinden. Om van het station naar een woning te komen moet men zijn wegvinden door een doolhof van woonerven, zonder tussenliggende schaalniveaus en zonder een ontsluiting die meeloopt met deze verschillende schaalniveaus.

 Hoe herkennen we de centrale ontsluiting die de woningen met het centrum verbindt?

Op het schetsje zien we dat de autowegen naar Houten uitkomen op een ringweg, waardoor autoverkeer (bevoorrading centrum) niet aansluit op de centrale ontsluiting die naar het centrum voert. Er is wel een aansluiting, maar deze is niet zichtbaar vormgegeven. Daardoor lijkt Houten los in het landschap te zweven, geïsoleerd binnen de perifere ontsluiting, als een ballonnetje aan in dit geval twee draadjes.

Dodelijke combinatie

We zien hier een dodelijke combinatie van een onzichtbare centrale ontsluiting en een isolerende perifere ontsluiting. Dit is niet alleen in Houten zo. Stedenbouwers hebben op talloze plaatsen voor een dergelijke verwarring gezorgd. Het is de uitvinding van de GPS die deze stedenbouwers, en ons, uiteindelijk redt. En niet te vergeten de hulpdiensten… Kunnen we dit niet beter doen?

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels