blog

Hoe onontkoombaar is rendementsdenken huisvesting eigenlijk?

Architectuur

In de International New York Times van afgelopen zaterdag stond een interessant interview met de Afghaanse schrijver Rahnaward Zayrab. Zayrab schetst een somber beeld van de hoofdstad Kabul die volgens hem sterk is veranderd door oorlog en geld. Hij bekritiseert de manier waarop de wederopbouw van Kaboel is gedaan: op basis van Amerikaanse leningen en hypothecaire waarden, waarbij de Afghaanse cultuur met voeten is getreden.

Hoe onontkoombaar is rendementsdenken huisvesting eigenlijk?

Kaboel lijkt natuurlijk in geen enkel opzicht op Amsterdam, maar ook hier is geld de drijvende kracht geworden. Zij bepaalt hoe de stad eruit komt te zien. Gebouwen worden gezien als financiële instrumenten die even gemakkelijk te hanteren zijn als valuta. De financiële industrie heeft mechanismen ontwikkeld om de met gebouwen verbonden, virtuele waarden te manipuleren, ondanks het feit dat gebouwen duurzaam zijn en minder in waarde fluctueren dan geld.


De Universiteit van Amsterdam ontwikkelt in Amsterdam drie grote universitaire campussen. Drie faculteiten worden gehuisvest op de campus Roeterseiland. Door renovatie en nieuwbouw ontstaat hier een complex met 55.000 m² vloeroppervlak.

Ambitieus huisvestingsplan

Zo verwacht de Universiteit van Amsterdam dit jaar 28 miljoen euro verlies te lijden, op een omzet van 584 miljoen euro. Als het roer niet omgaat, zal dit oplopen tot ruim 80 miljoen euro. De universiteit moet dus gaan bezuinigen en vanwege een ambitieus huisvestingsplan waarvoor miljoenen zijn geleend en dat in beton is gegoten, kan dit alleen gebeuren door de middelen anders te verdelen over de faculteiten.

Het Maagdenhuis, te Amsterdam, in een gravure uit 1786

Onrust

De aangekondigde, draconische bezuinigingen op de faculteiten hebben zoals bekend geleid tot grote onrust onder studenten en medewerkers en had de bezetting van het Maagdenhuis tot gevolg. Afgelopen weekeinde werd bekend dat UvA bestuurder Louise Gunning opstapt, maar of daarmee de rust terugkeert, is de vraag. Zoals een actievoerder van de Nieuwe Universiteit zondag op radio 1 al zei, is het systeem zelf nog niet veranderd.

Bezetting van het Maagdenhuis, Universiteit van Amsterdam

Rendementsdenken

Nu zijn ook mensen de menig toegedaan, dat dit systeem zich niet laat veranderen. Hoogleraren als Han van der Maas en Arnoud Boot achten het rendementsdenken onontkoombaar. Maar is dit ook zo? Alternatieven zijn wel degelijk denkbaar.

Besturingssysteem

Volgens de Amerikaanse architect Keller Easterling zou je het universitair bezit behalve als onroerend goed, ook kunnen opvatten als een infrastructurele technologie of als een besturingssysteem. Met behulp van actieve vormen zou je dit systeem kunnen beïnvloeden en daarmee een groot aantal gebouwen kunnen beheren.

Activa

Wat zou de UvA kunnen doen, als we de redenering van Easterling volgen? Ze zou zich, los van hypothecaire instrumenten, kunnen concentreren op de meer grijpbare activa die ze beheert, zoals locatie, materialen, nabijheid tot open of braakliggend land, energie producerend vermogen, biodiversiteit, CO2 waarde en culturele waarde.

Coöperatie

Aan deze ruimtelijke portfolio kunnen extra mechanismen worden toegevoegd. Te denken valt aan een onafhankelijke coöperatie die het eigendom van de universiteit beheert, op basis van regels en relaties die een uitdrukking zijn van collectieve waarden, en pas in tweede instantie zijn verbonden met hypothecaire waarden.

Stedelijk protocol

Sluitstuk van zo’n benadering zou een stedelijk protocol kunnen zijn, waarmee het eigendom wordt vastgelegd in het kader van bredere, stedelijke doelen. De universiteit is ten slotte onderdeel van de stad en denkbaar is dat beide elkaar versterken en dat samenwerking zijn vruchten zal afwerpen.

Onttrekking en samentrekking

De UvA zou er kortom goed aan doen om in haar bestuur een architect op te nemen, die het nodige af weet van bouwen en renoveren, inclusief het aansturen van de onttrekking en samentrekking van gebouwen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels