blog

Wordt herbestemming eindelijk mainstream?

Architectuur

Als één schaap over de dam is, volgen er meestal meer. Net als bij het Naturalis museum in Leiden, heeft nu ook de transformatie van het voormalige Ministerie van Economische Zaken geleid tot een rechtszaak. Zo spande de architect Hans Ruijssenaars afgelopen vrijdag een kort geding aan tegen de Staat der Nederlanden over het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) dat in zijn ogen bij deze transformatie de met hem gemaakte afspraken niet zou zijn nagekomen.

Wordt herbestemming eindelijk mainstream?

Volgens de architect heeft het RVB onvoldoende met hem gecommuniceerd over de aanpassingen in zijn schepping. Daarnaast zou de voorgenomen transformatie zijn meesterwerk geweld aandoen. De rechter zal op 9 april uitspraak doen. In de wereld van de architectuur wordt met grote belangstelling uitgekeken naar dit besluit. Mocht de rechter Ruijssenaars in het gelijk stellen, dan zullen ongetwijfeld meer architecten hun bedrijf draaiende willen houden met een beroep op het auteursrecht.

Afwachtende houding

Opvallend is dat de architect in het gehele voorafgaande proces een afwachtende houding aannam. Zo zou Ruijssenaars volgens eigen zeggen nooit zijn uitgenodigd door het RVB om mee te praten. Maar volgens de staat had Ruijssenaars diverse malen met verschillende architecten contact gehad over het gebouw en had hij telkens geconcludeerd: “Ik ga niet met u praten.” Hij had simpel “gewacht tot het moment waarop een van hen het werk gegund zou worden.”

 

Herbestemming en transformatie

Herbestemming is de opgave van deze tijd. ‘Maak je kwaad en zorg ervoor dat herbestemming mainstream wordt’, schreef architect Reimar von Meding vorige week in Cobouw. Hij sloot zich hiermee aan bij Gerben van Dijk, de nieuwe voorzitter van het H-Team. Volgens Van Dijk is het gezien de grote problematiek van leegstand tijd om misschien niet de gemakkelijkste (nieuwbouw), maar wel de meest duurzame weg (herbestemming en transformatie) te kiezen.

Transitie

Natuurlijk is deze overgang van nieuwbouw naar transformatie geen gemakkelijke. Een van de belangrijkste uitdagingen is wellicht om beleggers en eigenaars in beweging te krijgen en hen te stimuleren mee te werken aan het vinden van nieuwe gebruikers en ‘communities’ voor leegstaande gebouwen en gebieden. Architecten kunnen in deze initiatieffase een belangrijke rol spelen.

Publieke rol architectuur

De gevoerde rechtszaken dragen daar niet aan bij. In de zaken die tot nu toe zijn gepasseerd, staat de bescherming van de eigen privileges voorop, zonder dat wordt gerefereerd aan de publieke taken die de architectuur toevallen. De geformuleerde aanklachten zijn gebaseerd op een puur conservatieve verdediging van de eigen zaak en komen niet verder dan het mobiliseren van frustraties.

 
Ministerie van Sociale Zaken in Den Haag

Geen carte blanche

Dat het ook anders kan, bewijst Herman Hertzberger, de nestor van de Nederlandse architectuur, zelf betrokken bij de transformatie van ‘zijn’ Ministerie van Sociale Zaken in Den Haag. Waar Ruijssenaars kennelijk niet in is geslaagd, is Hertzberger bij dezelfde opdrachtgever wel gelukt: meepraten over de opgave. Voor Hertzberger is deze opgave een uiterst reële opgave. Dat andere architecten met zijn gebouw aan de haal zullen gaan, acht hij geen probleem. Alleen zo immers kan een gebouw een nieuw toekomst worden gegeven. Wat overigens niet wil zeggen dat bij deze transformatie een ‘carte blanche’ is of moet worden afgegeven.

Initiatieffase

Een nieuwe generatie architecten dient zich aan. Het zijn architecten die niet langer een afwachtende houding aannemen of blijven vasthouden aan oude privileges of traditionele vormen. Overigens kunnen deze, zoals Hertzberger bewijst, van alle leeftijden zijn. In de fase van initiatief worden de belangen van opdrachtgevers, investeerders en eindgebruikers samengebracht. Architecten stappen daarom vroeg in dit proces in.

Het gebouw, de gebruiker en het business model

In de transformatie-opgave liggen kansen voor architecten, maar het zal duidelijk zijn dat deze zich niet beperken tot het enkel ontwerpen van een gebouw. Architecten werken voor de gebruikers van gebouwen, maar ook en in toenemende mate voor degenen op wie gebruikers een beroep doen voor hun bedrijfsvoering. Herbestemming is een zaak van het gebouw, de gebruiker en het verdienmodel.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels