blog

Wonen achter een hek

Architectuur

Een exotische eigenschap van de Nederlandse stad en stedebouw is dat de openbare ruimte tot aan de voordeur komt. Straten en huizen worden zo ontworpen dat iedereen vanaf de straat kan zien welk merk tv in de woonkamer staat. In de Chinese stad is de overgang van openbaar naar privé meer gelaagd en is het wonen georganiseerd in wat je ”gated communities” kunt noemen.

Wonen achter een hek
fotografie: Eelkje Colmjon Eelk.nl

In Chinese steden zijn de bouwblokken tussen de stadsstraten fysiek opgedeeld in ‘communities’. Het Chinese woord voor community is ‘Xiaoqu’, wat letterlijk vertaald ‘klein district’ betekent. Het wonen is omheind met hekken en muren en de entree van de woning geschied vanuit het semiprivate, gecontroleerde domein dat via een poort is verbonden met de straat. De afmetingen van de xiaoqu’s verschillen nogal, van enkele tientallen wooneenheden in een oudere Xiaoqu tot vele honderden of duizenden in een moderne Xiaoqu. Appartementen (eensgezins) zijn de norm en grondgebonden woningen vormen de uitzondering.

 Opinie Joost van den Hoek Wonen achter een hek in Shanghai 

Xiaoqu in Shanghai binnen de eerste ring

Ik woon met mijn gezin in een moderne ‘Xiaoqu’ met de naam ‘Rayfont’. Deze community telt ongeveer 1600 appartementen in acht torens van 37 verdiepingen, alle ontsloten vanuit een autovrije tuin. Een nadere inspectie van de ‘xiaoqu’ rondom mijn woning in het centraal gelegen Xuhui district leert me dat communities er zijn in alle soorten en maten, voor alle stedelijke doelgroepen, sociale categorieën en leefstijlen.

Opinie Joost van den Hoek Wonen achter een hek in Shanghai 

De community als merk

Ook binnen de Xiaoqu is veel variatie te vinden in woningtypen en -afmetingen en in de bijbehorende voorzieningen. De status of het ‘merk’ van de Xiaoqu is naast de locatie, ook gerelateerd aan de kwaliteit van de gebouwen, de afwerking en afmetingen van de appartementen, de gemeenschappelijke tuin en de parkeervoorzieningen. De duurdere xiaoqu’s beschikken meestal over een conciërge, snelle liften, een autovrije tuin en voorzieningen zoals een zwembad, een gym, wellness en ‘serviced appartments’.

 Opinie Joost van den Hoek Wonen achter een hek in Shanghai

Inclusiviteit in plaats van exclusiviteit

Anders dan in de Westerse context is de ‘gated community’ als bouwsteen voor de stad niet gebaseerd op exclusiviteit en uitsluiting, maar op inclusiviteit en geborgenheid. In het boek ‘Shanghai New Towns’ wordt uitgelegd dat het wonen in ‘communities’ zijn oorsprong vindt in de ‘Danwei’s’, de communistische woonwerkeenheden van weleer. De onderverdeling van inwoners in ruimtelijk afgescheiden groepen en clusters kent in de Chinese historie echter al een veel langere traditie.

Internationaal geïnspireerd

De Chinese beleidsmakers zijn sterk beïnvloed door het gedachtegoed over wonen en planning elders op de wereld. In het midden van de vorige eeuw werd stadsontwikkeling sterk ingekleurd door de utopieën van het communisme en de bijbehorende ruimtelijke modellering. De huidige generatie (hyperkapitalistische) beleidsmakers staan sterk onder invloed van het Amerikaanse neoliberalisme dat de gated community als een belangrijke bouwsteen voor de stad ziet, evenals de highway, de mall en de office parks. Het zijn de ingrediënten van elke moderne Chinese stad.

 

Stad van hekken

Met het wonen (en werken) achter een hek zijn tal van voordelen verbonden, in termen van veiligheid, beheer en gemak. Echter op de schaal van de stad zijn er ingrijpende nadelen aan te wijzen. De eindeloze omheiningen uitgevoerd als muur of als lineair park, incidenteel onderbroken door een poort, vernietigen de beloopbaarheid en de levendigheid van het stedelijk weefsel. Met name in de suburbs ontstaan openbare ruimten die de facto alleen geschikt zijn voor autoverkeer.

Opinie Joost van den Hoek Wonen achter een hek in Shanghai

Naar een nieuwe typologie

In de praktijk van de stadsplanning hebben de enorme xiaoqu’s met lange hekken die het leven opsluiten in een enclave, hun langste tijd gehad. Het lijkt er namelijk op dat bij beleidsmakers een meer Europese vorm van stedelijkheid op het netvlies aan het komen is. Steeds vaker wordt de afmeting van een Xiaoqu teruggebracht naar beloopbare afmetingen en worden de hekken vervangen door vriendelijke laagbouw met voorzieningen die zowel vanaf de start als vanuit de community ontsloten kunnen worden. Hiermee ontstaat een model dat iets weg heeft van het Europese gesloten bouwblok met de bijbehorende levendige straat.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels