blog

Architectuur Prijs Achterhoek belicht landschap

Architectuur

De Architectuur Prijs Achterhoek is een prijs waarvan maar weinigen buiten deze regio het bestaan kennen. Ze lijkt daarmee een van de best bewaarde geheimen van het land te zijn. Afgelopen zomer bracht ik een tijdje in de Achterhoek door en toen enkele weken geleden de uitnodiging voor de prijsuitreiking in de DRU Cultuurfabriek te Ulft in de bus plofte, reisde ik dan ook nieuwsgierig af, in de hoop iets meer te weten te komen over de toekomst van de architectuur.

Architectuur Prijs Achterhoek belicht landschap

 

 

De Architectuur Prijs Achterhoek (APA) is afgelopen vrijdag voor de vijftiende maal uitgereikt. In veel opzichten vertoont de prijs overeenkomsten met andere stedelijke of regionale prijzen. Zo zijn dit jaar 26 projecten ingezonden, twee meer dan vorig jaar, wat de hoop voedt dat de crisis aan het afzwakken is. De jury ziet het als ‘een bescheiden teken van de wijkende recessie’.

In plaats van sloop voor nieuwbouw, is bij de meeste projecten in de Achterhoek hergebruik en het benutten van bestaande kansen het meest herkenbare thema. Ook hier wijkt deze regio nauwelijks af van de landelijke tendens. Onder de ingezonden projecten bevinden zich transformaties van een voormalige dienstwoning, een kerk, een pakhuis en een kantoorpand. Ook werden veel kleinschalige projecten ingezonden, waaronder tal van villa’s.

De jury bezocht acht van de 26 projecten en toonde zich daarna zeer onder de indruk. Volgens jurylid en architect Geert Jan Jonkhout die de afwezige juryvoorzitter Emmie Vos verving, is de kwaliteit van de inzendingen dit jaar bovengemiddeld te noemen. Hij sprak van een sterke, gevarieerde en verrassende editie.

Uitzonderlijke nominaties

Uitzonderlijke architectuur die zich bijzonder eigenzinnig én dienstwillig voegt naar het landgoed waartoe het behoort. Met deze woorden wijst de jury Vincenth Schreurs tot winnaar aan. Op landgoed Vriezenhuis in ‘t Woold (Winterswijk) ontwierp hij op de overgang tussen boomgaard en bos een eigentijdse bedrijfswoning annex woonhuis. De architect articuleert deze overgang door een verschil te maken: één deel van het huis ligt in het bos, meandert tussen de bomen en is geheel van eikenhout, terwijl het deel dat uitkijkt over de tuin en de weilanden een volume van staal en glas is. Afhankelijk van het moment van de dag en het seizoen lijkt het op te gaan in de bosrand.

  

  

  

Ook het Boshuis in Hengelo en het Kunstgemaal in Bronkhorst behoren tot de top drie van deze editie. De eerste is een bestaande recreatiewoning die verscholen ligt in het bos, waarop door Tjeerd Bloothoofd een sculpturale, compacte en duurzame woninguitbreiding is gebouwd. De jury rept van ‘parende kikkers’.

  

De tweede nominatie is een buitengewoon sympathiek project, het Kunstgemaal in Bronkhorst dat door Erik Workel van IAA Architecten is getransformeerd tot flexibele expositieruimte en een klein café-restaurant.

  

Alle drie ontwerpen zijn rijk aan inspirerende oplossingen, aldus de jury. Wat ze uitzonderlijk maakt is dat alle drie projecten hun kwaliteit niet zoeken in een iconisch beeld, maar in hun relatie met het landschap.

Iconische gebouwen en landschappen

De nominaties suggereren dat het zogenoemde iconische gebouw zijn langste tijd heeft gehad. De garantie voor succes die dit type gebouw sinds de bouw van het Guggenheim Museum in Bilbao aankleefde, lijkt te zijn verlopen. Zo werd het iconische Gemeentehuis van Hardenberg door het dagblad Cobouw onlangs verkozen tot “het lelijkste gebouw van Nederland”.

De APA laat zien dat de relatie die het gebouw zoekt met zijn omgeving, tegenwoordig zwaarder weegt en meer begint te tellen. Dit krijgt binnen de architectuur een landelijke uitstraling. Dat werd me duidelijk toen ik een dag later het noordelijk gelegen Deventer bezocht.

Bouwen in Deventer

In deze stad aan de IJssel realiseert Neutelings Riedijk Architecten een gemeentehuis dat eerder contextueel dan iconisch is.

  

Het nieuwe gemeentehuis versmelt met de historische binnenstad van Deventer, in tegenstelling tot eerdere ontwerpen die gewaagder waren. Het gebouw biedt een passage door het gebouw die verschillende delen van de binnenstad met elkaar verbindt. Bijzonder is bovendien dat het gebouw is opgezet als een voorbeeldproject dat moet voldoen aan de hoogste eisen van duurzaamheid.

  

Een eerder voorstel van Neutelings Riedijk Architecten uit 2006 werd vanwege protesten van bewoners afgewezen door de gemeente. De geplande koepel op het gebouw zou te hoog zijn en het bouwvolume te groot. Uiteindelijk leidde dit in 2009 zelfs tot een bestuurscrisis.

Verweving van natuur en cultuur

Lang besteedde de architectuur weinig aandacht aan de leefsystemen waarvan ze deel uitmaakt. In genoemde projecten wordt onderzocht hoe dit verband kan worden hersteld. Zo lijken we toe te gaan naar een architectuur die verweven is met de omgeving, het landschap of de bevolking. Het maakt de architectuur in de Achterhoek relevanter en er is dan ook alle reden er kennis van te nemen.

Deze editie van de APA signaleert bovendien een verandering in culturele opvatting. Tijdens de prijsuitreiking hield Cees van der Veeken van LOLA een lezing over landschapsarchitectuur waarin hij nader op deze verschuiving inging. Volgens hem winnen landschap en de beleving ervan aan belang. Beide vormen een manier om stad of regio te promoten. De relatie tussen menselijke aanwezigheid en natuur is volgens hem karakteristiek voor de Achterhoek.

  

Deze culturele verschuiving lijkt daarmee de weg te plaveien voor iets totaal nieuws. Het beeld van de puzzel wordt steeds duidelijker, mede dankzij de drie genomineerde ontwerpen die afgelopen vrijdag zijn toegevoegd.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels