blog

Architectuur voorbij de status quo?

Architectuur

De Chicago Architectuur Biënnale die begin deze maand is geopend onderzoekt hoe de westerse architectuur ervoor staat. Sommige critici zien de show van Joseph Grima en Sarah Herda dan ook haast als een vertrouwensvotum voor het vermogen van de architectuur om een groot publiek aan te spreken.

De criticus van de Architectural Record concludeerde na een bezoek aan de rond 90 installaties die op deze Biënnale zijn te zien, dat het heden een ronduit verwarrende tijd voor architecten is. ‘If this is the state of the art of architecture, as the exhibition’s title proclaims it’s an utterly confusing time to be an architect.’

Inzending Woodyshousing door het gelijknamige bureau voor de ARC15 Innovatie Award

Doorbreken status quo

De noodzaak van vernieuwing, het gevoel dat we verder moeten komen dan waar we nu staan, wordt op dit moment breed gevoeld. Afgelopen maand sloot de inschrijving van de ARC15 Innovatie Award. Op de verdiensten en beperkingen van de dertig inzendingen kan en wil ik pas ingaan na de bekendmaking van de nominaties en de publicatie van het juryrapport. Wel kunnen we vaststellen dat op een aantal gebieden de discipline de huidige status quo aan het doorbreken is.

Het Wikkelhuis van René Snel en Fiction Factory

Bouwbrede vernieuwing

Tot de inzendingen behoren uiteenlopende woon- en bouwproducten of prototypen daarvoor, maar ook innovatieve manieren van hergebruik, nieuwe ontwerpen op het gebied van infrastructuur en recycling, interventies die inspelen op de circulaire economie, verschillende innovatieve materiaaltoepassingen in het kader van projectontwikkeling en diverse digitale producten. De aanzetten tot vernieuwing worden bouwbreed gegeven.

Onix vroeg aan Koninklijke Tichelaar Makkum voor de Studentcloud een tegel te ontwikkelen waarbij het beeld zou ontstaan van een wolk.Het project is eveneens ingezonden voor de ARC15 Innovatie Award

Toekomst van gebouwen

Er zijn dus de nodige architecten die hun praktijken aanvullen, op een geheel nieuwe manier uitwerken of zelfs geheel omgooien. De tijd dat het vooral aankwam op het beeld van gebouwen is langzaam aan het voorbijgaan. In de nieuwe praktijken gaat het steeds minder om de beeldkwaliteit van gebouwen, en steeds meer om de toekomst van gebouwen.

Het nieuwe busstation ‘knooppunt Schiphol-Noord’ van Claessens Erdmann kent een bijzondere vorm van hergebruik

Kansen pakken, maar ook krijgen

Architecten moeten hun kansen grijpen. Maar van belang is ook dat ze die kansen krijgen. De nieuwe architectuur die aan het opbloeien is en aantoonbaar toegevoegde waarde biedt, verdient alle steun van het stedelijke beleid en ontwikkelaars. In ons land zijn de corporaties en ontwikkelaars die nog met ontwerpers willen werken, echter op de vingers van een hand te tellen. Twee voorbeelden:

Bouwen voor consumenten

Ontwikkelaars zijn vooral bezig, met beleggers of met elkaar. Corporaties mogen niet meer ontwikkelen en zijn ook niet bepaald goed in het aanspreken en bedienen van hun bewoners. Volgens architecten als Robert Winkel zouden ontwikkelaars zich nu eindelijk eens echt op de consumenten moeten richten.

Paul de Ruiter stuurde het Masterplan Beeldkwaliteit Afsluitdijk in voor de ARC15 Innovatie Award

Van productiecultuur naar productdenken

Een ander voorbeeld. In de Nederlandse woningbouw staat het denken in termen van productie, daterend uit de tijd van de wederopbouw gedurende de vorige eeuw, nog altijd centraal. De wereld is echter veranderd; de bevolking krimpt, terwijl veel woningen leeg staan en de consumenten hun gedrag steeds meer bepalen op basis van het gebruik dat ze van een woning denken te maken. Architecten als Reimar Von Meding pleiten er dan ook voor woningbouw als productontwikkeling te zien.

NRC Cultuur Top 100

Vorige week publiceerde NRC Handelsblad zijn eerste Cultuur Top 100. Heel vriendelijk werd deze niet ontvangen; ‘een snobistisch, opgeblazen favorietenlijstje’ was nog de meest vriendelijke karakterisering. Mij viel op dat slechts zes architecten op deze lijst staan en dat ze allemaal deel uitmaken van de zogenoemde Superdutch beweging die in een ver verleden furore maakte. De lijst is eerder een bevestiging dan doorbreking van de status quo. De nummer één plek voor Rem Koolhaas in de Top 100 lijkt me overigens meer dan terecht.

Rem Koolhaas
Foto: Ronald Tilleman

Begeleider van veranderingsprocessen

Gelukkig stond in diezelfde krant ook een voortreffelijk interview met deze architect door Bernard Hulsman. Anders dan jonge architecten nu, verwierf OMA destijds zijn eerste opdrachten veelal in de publieke sector. Toch hoeven jonge architecten volgens Rem niet te wanhopen. ‘Architectuur heeft zich verbreed en omvat nu veel meer dan alleen het fysieke object. Je kunt nu als architect bijvoorbeeld ook een rol spelen als begeleider van een veranderingsproces.’

ARC15 Lab

Reimar von Meding is een van de gasten in het ARC15 Lab dat de redactie van de Architect op vrijdag 19 november organiseert in het Energiehuis te Dordrecht. Ben je geïnteresseerd in het programma, klik hier. Wil jij je aanmelden, klik dan hier. Aanmelden is kosteloos.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels